Anh ta không quát bạn, anh ta thở dài: kiểu ái kỷ nguy hiểm nhất đóng vai nạn nhân vĩnh viễn

Anh ta không quát bạn, anh ta thở dài: kiểu ái kỷ nguy hiểm nhất đóng vai nạn nhân vĩnh viễn
Bạn từng đọc về người ái kỷ và thở phào: “May quá, người của mình không như vậy. Anh ta không khoe khoang, không quát mắng, ngược lại còn hay buồn.” Dr. Ramani muốn bạn dừng lại đúng ở chữ “hay buồn” đó. Vì kiểu ái kỷ khó nhận ra nhất, và cũng khó thoát nhất, không đứng giữa phòng đòi vỗ tay. Kiểu đó ngồi ở góc phòng, thở dài, và chờ bạn đến dỗ.
Người ái kỷ không khoe khoang trông như thế nào
Khi nghe chữ “ái kỷ”, đa số chúng ta hình dung một người ồn ào: khoe xe, khoe lương, nói át mọi người trong bàn nhậu, nổi giận khi bị phản bác. Đó là ái kỷ phô trương, kiểu dễ thấy nhất, và cũng là kiểu mà Quân Sư Nữ đã bóc trong bài tổng quan về đàn ông ái kỷ.
Nhưng Dr. Ramani Durvasula, nhà tâm lý học lâm sàng người Mỹ chuyên về ái kỷ, nhắc đi nhắc lại một điều: ái kỷ không phải lúc nào cũng to tiếng. Có một biến thể gọi là ái kỷ ngầm, hay ái kỷ dễ tổn thương. Cùng một cái lõi: thiếu thấu cảm, cảm giác đặc quyền, cơn đói được công nhận. Nhưng cái vỏ thì ngược hẳn: rút lui, u sầu, nhạy cảm, lúc nào cũng mang dáng vẻ của người bị đời đối xử tệ.
Theo phân tích của Dr. Ramani, người ái kỷ ẩn không tìm sự công nhận bằng cách khoe thành tích. Họ tìm nó bằng cách kể lể ảm đạm về những tài năng “không ai nhìn thấy”, những đóng góp “không ai ghi nhận”. Họ đi qua cuộc đời với một thông điệp dán trên trán: cả thế giới chống lại tôi.
Nghe quen không? Anh ta không bao giờ nói “anh giỏi nhất”. Anh ta nói “anh làm bao nhiêu cũng không ai thấy”. Anh ta không quát “em sai rồi”. Anh ta thở dài “thôi, em nói gì cũng đúng”, rồi im lặng ba ngày. Anh ta không đập bàn. Anh ta đóng cửa nhẹ đến mức tiếng cạch đó vang trong đầu bạn cả đêm.
Năm dấu hiệu của ái kỷ ẩn, theo Dr. Ramani
Một: hung hăng thụ động thay vì hung hăng. Đây là hành vi đặc trưng nhất. Không quát, không chửi. Thay vào đó là im lặng trừng phạt, mỉa một câu rồi bảo “đùa thôi mà”, quên những việc quan trọng với bạn một cách “vô tình” rất đều đặn, làm hỏng ngầm kế hoạch của bạn rồi xin lỗi rất ngoan.
Hai: cực kỳ nhạy với góp ý. Bạn chỉ cần nói “hôm nay anh về muộn quá” với giọng bình thường, anh ta đã sập xuống như thể bạn vừa tuyên bố anh ta là kẻ thất bại. Rồi không hiểu sao, cuối buổi nói chuyện, người phải xin lỗi lại là bạn.
Ba: tâm thế nạn nhân vĩnh viễn. Sếp đì anh ta. Bạn bè lợi dụng anh ta. Bố mẹ không hiểu anh ta. Vợ cũ hủy hoại anh ta. Và bây giờ, nếu bạn dám mệt, dám bận, dám có nhu cầu riêng, bạn cũng đang “giống tất cả bọn họ”.
Bốn: ghen tị ngầm. Khi bạn được thăng chức, anh ta không chúc mừng. Anh ta nói “công ty em dễ nhỉ, chứ chỗ anh thì…”. Niềm vui của bạn, bằng một cách rất khó bắt lỗi, luôn bị chiết khấu xuống còn một nửa.
Năm: hai bộ mặt. Ra ngoài, anh ta là người trầm tính dễ mến, hơi khổ khổ, ai cũng thương. Về nhà, anh ta là cái giếng không đáy hút cạn năng lượng của bạn. Đây chính là cái bẫy: khi bạn kể với mẹ, với bạn thân, họ tròn mắt: “Anh ta hiền vậy mà, em đòi hỏi gì nữa?”
“Cách họ tìm kiếm sự công nhận là những màn kể lể ảm đạm về tài năng và đóng góp mà họ tin rằng không ai nhìn thấy. Họ đi khắp nơi với thông điệp: cả thế giới đang chống lại tôi.”
Câu này của Dr. Ramani đắt ở một chỗ: nó chỉ ra rằng nỗi buồn của người ái kỷ ẩn không phải là nỗi buồn, nó là một chiến lược. Nỗi buồn thật thì muốn được hiểu. Nỗi buồn chiến lược thì muốn được phục vụ. Hai thứ trông giống nhau đến mức bạn đã phục vụ nhiều năm mà vẫn tưởng mình đang thấu hiểu.
Bạn không cần lấy nhầm “kẻ vũ phu” để kiệt sức
Nhiều phụ nữ Việt ngồi trước Quân Sư Nữ với cùng một câu mở đầu: “Anh ta không đánh em, không chửi em, không cờ bạc gái gú. Em không biết mình có quyền mệt không.”
Bạn có quyền. Vì sống cạnh một người ái kỷ ẩn là làm nhân viên cứu hộ cảm xúc toàn thời gian, không lương, không ngày nghỉ. Mỗi sáng thức dậy, việc đầu tiên bạn làm là đo thời tiết trên mặt anh ta. Anh ta thở dài là tim bạn thắt lại: mình lại làm gì sai? Anh ta im lặng là bạn bắt đầu kiểm kê lại từng câu nói của mình trong ba ngày qua. Bạn vui cũng phải vui khẽ, vì niềm vui của bạn có thể làm anh ta “chạnh lòng”.
Không phải bạn đang yêu một người. Là bạn đang chăm một vết thương biết dỗi.
Và cái giá đắt nhất không phải là mệt. Là bạn dần tin rằng mình vô tâm, mình đòi hỏi, mình “may mà có anh ta chịu đựng”. Nạn nhân của ái kỷ phô trương ít ra còn được người ngoài tin khi kể chuyện. Nạn nhân của ái kỷ ẩn thì kể ra chỉ nhận lại một câu: anh ta tội nghiệp vậy mà.
Bóc cấu trúc: nỗi buồn đó được luyện từ đâu
Dr. Ramani dừng ở chẩn đoán hành vi: ái kỷ ẩn dùng tâm thế nạn nhân để hút sự công nhận, và hút năng lượng của người bên cạnh. Quân Sư Nữ muốn đào thêm một tầng: vì sao nỗi buồn lại thành công cụ quyền lực được?
Hãy nhìn về tuổi thơ của kiểu người này. Các nhà phân tâm như Kohut và Kernberg, những nền móng mà Dr. Ramani đứng lên, đều chỉ về một hướng: đứa trẻ lớn lên trong gia đình mà sự chú ý của cha mẹ thất thường, lạnh nhạt, hoặc chỉ rót xuống khi con “có chuyện”. Đứa trẻ đó học được một bài học sống còn: khỏe mạnh thì vô hình, đau ốm và buồn bã thì được nhìn thấy. Nỗi buồn trở thành cái chuông duy nhất gọi được mẹ quay lại.
Ba mươi năm sau, cái chuông đó vẫn reo, chỉ là người chạy đến bây giờ là bạn.
Nhưng cấu trúc này có hai đầu. Đầu kia là bạn. Vì sao bạn lại nghe tiếng chuông đó rõ đến thế, trong khi người khác đi ngang qua không hề bận tâm? Thường là vì trong gia đình gốc của bạn cũng có một người buồn mà bạn phải dỗ: một người mẹ hay thở dài về số phận, một người cha im lặng cả tuần mà cả nhà phải rón rén. Bạn được huấn luyện từ bé để đọc khí áp trong nhà và chịu trách nhiệm cho tâm trạng của người lớn. Nên khi gặp một người đàn ông “tội nghiệp”, bạn không thấy cờ đỏ. Bạn thấy việc quen tay.
Không phải bạn chọn nhầm người. Là vai người dỗ đã chọn sẵn bạn, từ trước khi anh ta xuất hiện.
Phần khó nghe
Quân Sư Nữ muốn nói cho bạn hiểu.
Bạn không ở lại vì anh ta đáng thương. Bạn ở lại vì cảm giác được cần đến là thứ gần nhất với cảm giác được yêu mà bạn từng biết. Hai thứ đó không phải là một.
Một người buồn thật sẽ muốn bạn bớt khổ vì nỗi buồn của họ. Một người dùng nỗi buồn làm dây xích sẽ buồn hơn mỗi khi bạn sắp được tự do. Hãy để ý thời điểm anh ta sập xuống: có phải luôn rơi đúng lúc bạn chuẩn bị đi gặp bạn bè, nhận việc mới, hoặc sống tốt mà không cần anh ta?
Và điều cuối: bạn không cứu được ai bằng cách cạn kiệt. Mười năm dỗ một người không muốn lành chỉ tạo ra hai người bệnh.
Trước khi bạn đóng bài này
Tối nay, khi tiếng thở dài quen thuộc đó lại vang lên, bạn thử đứng yên một nhịp thay vì chạy đến. Không phải để trừng phạt ai. Chỉ để quan sát một điều: cơn co thắt trong ngực bạn lúc đó là tình yêu, hay là phản xạ của một đứa trẻ năm tuổi vẫn đang cố làm cho người lớn trong nhà hết buồn?
Bài nền của chủ đề: người ái kỷ trong tình yêu, từ dấu hiệu tới vì sao khó rời.
Đọc tiếp trong hệ Quân Sư Nữ: khi sự im lặng trở thành vũ khí · đàn ông ái kỷ là gì · Hệ Tư Tưởng Quân Sư Nữ
Chủ đề: Ái kỷ và thao túng
Đọc thêm cùng chủ đề:
- Dr. Ramani: quan hệ ái kỷ không giết bạn bằng một nhát dao. Nó giết bạn bằng nghìn vết cắt, không vết nào đủ sâu để bạn rời đi
- Cấm bạn gái 20 tuổi đi học, dọa truy tới cùng, đòi viết giao kèo máu. Và cô ấy vẫn hỏi: “Làm sao để yêu nhau tốt hơn?”
- Vì sao tin nhắn 'em khỏe không' luôn đến đúng lúc bạn vừa ổn: Dr. Ramani bóc trần chiêu hút lại của người ái kỷ
- Bạn tưởng chồng im lặng là giết chết hôn nhân. Gottman nói kẻ giết người mạnh nhất lại là ánh mắt khinh thường
Nhìn rõ điều đang thật sự xảy ra
Bài đánh giá này không chẩn đoán ai. Nó giúp bạn thấy những hành vi lặp lại đang ảnh hưởng tới mình.
- Khoảng 3 phút, miễn phí
- Nếu người khác có thể xem điện thoại của bạn, mở trang trong tab ẩn danh
Muốn đi tiếp từng ngày: khóa 77 ngày. Cần gỡ đúng một chuyện với Quân Sư Nữ: Tư vấn 1-1.
Bài viết này không thay thế tư vấn hoặc trị liệu cá nhân. Nếu bạn đang trong tình huống nguy hiểm, bị đe dọa, bị bạo lực, hoặc có ý nghĩ tự làm hại mình, hãy tìm hỗ trợ trực tiếp từ người thân đáng tin, chuyên gia, cơ quan chức năng, hoặc gọi số khẩn cấp tại nơi bạn sống. Tại Việt Nam, trường hợp nguy hiểm có thể gọi 113. Gặp bạo lực gia đình, có thể gọi Tổng đài quốc gia phòng, chống bạo lực gia đình (24/7) 117. Với trẻ em, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Nếu bạn ở quốc gia khác, hãy dùng số khẩn cấp địa phương.
Bạn yêu sai vì mô thức tuổi thơ dẫn đường.
Khi bạn tỉnh, bạn không còn lặp lại nữa.”
Bài cùng chủ đề
Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ
Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.







Comment (1)
🦊 Cáo Đường Xa
Cháu cảm ơn chú Quân Sư rất nhiều vì bài chia sẻ này.
Trước đó cháu đã từng có 1 đoạn tình cảm với người ái kỷ ngầm. Khi đó cháu biết có gì đó rất sai nhưng không thể dứt ra được. Biểu hiện của họ không lồ lộ ra, nhưng khi yêu nhau cháu luôn thấy mình bị kiệt sức, suy nghĩ tiêu cực rất nhiều. Cái đáng sợ nhất là cháu đã mắc chứng rối loạn lo âu và nó vẫn đang ảnh hưởng tới cháu.
May mắn là giờ cháu đã thoát ra và đang trong quá trình ”phục hồi sau chấn thương”.
Mong các bạn nữ hãy thực sự tỉnh táo khi tìm hiểu hay khi yêu 1 ai đó. Và khi có bất kì dấu hiệu nào cảm thấy không đúng, hãy mạnh dạn chọn rời đi. Bởi ở lại càng lâu, thời gian để sau này bạn ”phục hồi” càng khó.
Một lần nữa, cháu thật sự biết ơn và cảm ơn Chú. Chúc Chú thật nhiều sức khỏe, may mắn để chèo lái con thuyền khó khăn này.