Hôn nhân và đàn ông của bạn

Người phụ nữ “lúc nào cũng ổn, lúc nào cũng bận” thật ra đang chạy một chương trình tên là né tránh ngầm

featured-anna-runkle-connectability

Người phụ nữ “lúc nào cũng ổn, lúc nào cũng bận” thật ra đang chạy một chương trình tên là né tránh ngầm

Góc nhìn chuyên gia · Anna Runkle

Cô ấy là người đầu tiên mọi người nhắn khi cần giúp, và là người cuối cùng ai đó hỏi “còn em thì sao?”. Lịch của cô kín. Câu cửa miệng của cô là “em ổn mà”. Cô chưa từng nhờ ai chở ra sân bay, chưa từng khóc trước mặt bạn, và cứ hễ một mối quan hệ bắt đầu thân quá mức an toàn, cô bận đột xuất. Nhìn từ ngoài, cô là người kết nối nhất đám đông. Anna Runkle nhìn vào và gọi đúng tên: đây là người đang cô lập tinh vi nhất, bằng một cơ chế tên là né tránh ngầm, covert avoidance.

Connectability: cuốn sách cho những người chưa từng vắng mặt mà cũng chưa từng có mặt

Lúc nào cũng ổn, lúc nào cũng bận, đôi khi không phải là người bản lĩnh mà là người không cho phép mình dừng lại. Bận trở thành nơi trốn: nếu luôn có việc để làm, sẽ không còn khoảng lặng để cảm thấy mình trống rỗng. Ổn trở thành lớp áo: nói ra rằng mình không ổn nghe như một thất bại. Nhưng kiệt sức được giấu kỹ vẫn là kiệt sức.

Anna Runkle không phải bác sĩ. Bà là người sáng lập kênh Crappy Childhood Fairy với hàng triệu người theo dõi, nổi tiếng vì nói về sang chấn tuổi thơ bằng ngôn ngữ của người từng sống trong đó chứ không phải ngôn ngữ giáo trình. Sau cuốn Re-Regulated, bà ra tiếp Connectability (NXB Hay House), cuốn sách đánh thẳng vào một triệu chứng mà bà gọi là gần như phổ quát ở người lớn mang sang chấn tuổi thơ: cảm giác mất kết nối. Không phải không có ai quanh mình. Mà là đứng giữa mọi người vẫn thấy mình ở ngoài cửa kính.

Điểm sắc nhất của cuốn sách là nó không nói về kiểu cô lập dễ thấy, kiểu đóng cửa ở nhà. Nó nói về kiểu cô lập được ngụy trang hoàn hảo: bạn vẫn đi làm, vẫn họp lớp, vẫn trả lời tin nhắn đúng giờ. Nhưng có một bàn tay vô hình luôn giữ tất cả mọi người ở đúng khoảng cách một sải tay.

Né tránh ngầm trông như thế nào ngoài đời

Runkle liệt kê những thói quen vô thức đẩy người khác ra xa. Quân Sư Nữ dịch chúng sang phiên bản đời thường của phụ nữ Việt:

Luôn bận. Không phải bận giả vờ, mà bận thật, vì lịch kín là tấm khiên hợp pháp nhất xã hội này cấp cho người sợ gần gũi. Không ai trách được một người đang cố gắng.

Luôn “ổn”. Ai hỏi cũng ổn. Mất việc cũng ổn, mẹ nằm viện cũng ổn. Chữ “ổn” đó không phải báo cáo tình trạng. Nó là biển báo: khu vực này không tiếp khách.

Không bao giờ nhờ vả. Sẵn sàng giúp người khác chuyển nhà lúc nửa đêm, nhưng bản thân hỏng xe thì tự gọi cứu hộ, không phiền ai. Nghe như tự lập. Thật ra là một niềm tin cũ: nhu cầu của mình là gánh nặng.

Biến mất khi thân quá. Mối quan hệ nào cũng tốt đẹp cho tới ngưỡng người kia bắt đầu nhìn thấy mình thật. Đến đó thì hủy hẹn phút chót, trả lời tin nhắn chậm dần, rồi “dạo này em bận quá”. Người kia không bị ghét. Người kia bị đến quá gần.

Bóc gốc: bàn tay vô hình đó được lắp đặt từ khi nào

Runkle chỉ ra thủ phạm kỹ thuật: hệ thần kinh mất điều hòa (dysregulation). Với đứa trẻ lớn lên trong ngôi nhà không an toàn về cảm xúc, nơi người lớn lúc ấm lúc nổ, nơi nói thật bị chê cười, nơi khóc bị mắng “nín ngay”, sự gần gũi với con người không được ghi vào não như phần thưởng. Nó được ghi như rủi ro. Ba mươi năm sau, mỗi lần ai đó tiến lại gần, hệ thần kinh ấy vẫn rung chuông báo động cũ, và chủ nhân của nó, không hiểu vì sao, bỗng thấy người kia “hơi phiền”, “hơi nhạt”, “chắc không hợp”. Không phải bạn kén. Là chuông báo cháy nhà bạn được lắp nhầm vào cánh cửa tình thân.

Quân Sư Nữ muốn đào thêm một tầng nữa, tầng rất Việt Nam: nhiều người trong chúng ta còn được khen vì chính những triệu chứng này. “Con bé đó giỏi lắm, chẳng phiền ai bao giờ.” “Nó nghị lực lắm, chuyện gì cũng tự xử.” Cả một nền văn hóa vỗ tay cho sự né tránh ngầm và gọi nó là đức tính. Thế nên người phụ nữ “luôn ổn, luôn bận” không hề biết mình đang có vấn đề. Cô ấy tưởng mình đang sống đúng.

Cái giá xuất hiện ở tuổi 30, 40: nhìn quanh thấy mình có rất nhiều mối quan hệ và không một ai thân. Yêu thì toàn rơi vào hai kịch bản, hoặc chọn người cũng xa cách như mình để hai bên cùng an toàn trong lạnh lẽo, hoặc chọn người bám chặt để mình được đóng vai người tử tế đang bị làm phiền. Cả hai đều không phải tình thân. Chúng chỉ là hai cách khác nhau để không ai chạm vào mình.

• • •

“Nhìn từ bên ngoài bạn có vẻ đang kết nối, nhưng thực ra bạn giữ tất cả mọi người ở khoảng cách một sải tay.”

Anna Runkle · Connectability · Hay House, 2025
Quân Sư Nữ

Tin tốt, và đây là lý do Runkle viết nguyên một cuốn sách thay vì một status: khả năng kết nối (connectability) không phải tính cách trời cho, nó là kỹ năng. Sách của bà đi từng bước rất thô sơ mà người “ổn” lâu năm đã quên: cách nhận ra cơn trigger muốn rút lui trước khi nó ra quyết định thay mình, cách tập small talk không thấy giả tạo, cách nhờ một việc nhỏ xíu để hệ thần kinh học lại rằng nhờ vả không chết ai, và cả cách đọc red flag để biết tin ai, vì người né tránh ngầm khi mở lòng thường mở nhầm chỗ.

Phần khó nghe

Quân Sư Nữ muốn nói cho bạn hiểu.

Sự độc lập mà bạn tự hào suốt mười mấy năm qua, một phần trong đó không phải sức mạnh. Nó là vết sẹo biết cư xử. Đứa trẻ năm xưa không được phép có nhu cầu, nên người lớn hôm nay tuyên bố mình không có nhu cầu, và gọi đó là trưởng thành.

Không ai cô đơn bằng người được tất cả mọi người khen là “chẳng cần ai”. Vì lời khen đó là bản án: từ nay không ai nghĩ mình cần đến với bạn nữa.

Và bạn không thể chờ “gặp đúng người thì sẽ tự mở lòng”. Cánh cửa gỉ sét không tự mở khi có khách quý. Nó chỉ mở khi chủ nhà chịu tra dầu, từng chút, từ trước.

Trước khi bạn đóng bài này

Tuần này, thử một bài tập nhỏ theo tinh thần Connectability: nhờ một người một việc bạn hoàn toàn tự làm được. Mượn cái sạc. Nhờ xem giúp một cái mail. Rồi quan sát cơ thể mình lúc mở miệng nhờ: tim đập kiểu gì, có muốn rút lời không, có vội nói “thôi để em tự làm cũng được” không. Cảm giác đó chính là độ dày của bức tường bạn đã xây. Đo được nó là bước đầu tiên để tháo nó.

Đọc tiếp trong hệ Quân Sư Nữ: fawn response là gì · người vợ cô đơn nhất trong nhà · Hệ Tư Tưởng Quân Sư Nữ

Hôn nhân của bạn đang chạy theo nếp nào?

Cãi một chuyện cũ lần thứ mười, hay im lặng cả tuần. Bài test 13 câu gọi tên cái nếp đang lặp trong nhà bạn.

  • 13 câu, chừng 5 phút, miễn phí
  • Kết quả hiện ngay, không cần để lại email
  • Nếu người khác có thể xem điện thoại của bạn, mở trang trong tab ẩn danh

Làm bài test

Nếu bạn đang không an toàn
Bài viết này không thay thế tư vấn hoặc trị liệu cá nhân. Nếu bạn đang trong tình huống nguy hiểm, bị đe dọa, bị bạo lực, hoặc có ý nghĩ tự làm hại mình, hãy tìm hỗ trợ trực tiếp từ người thân đáng tin, chuyên gia, cơ quan chức năng, hoặc gọi số khẩn cấp tại nơi bạn sống. Tại Việt Nam, trường hợp nguy hiểm có thể gọi 113. Gặp bạo lực gia đình, có thể gọi Tổng đài quốc gia phòng, chống bạo lực gia đình (24/7) 117. Với trẻ em, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Nếu bạn ở quốc gia khác, hãy dùng số khẩn cấp địa phương.
“Bạn không yêu sai vì bạn ngốc.
Bạn yêu sai vì mô thức tuổi thơ dẫn đường.
Khi bạn tỉnh, bạn không còn lặp lại nữa.”
Nguồn: Anna Runkle (Crappy Childhood Fairy), sách “Connectability: Heal the Hidden Ways You Isolate, Find Your People, and Feel (At Last) Like You Belong”, Hay House · Trang sách: Penguin Random House
Bài viết mang tính bình luận, phân tích, không thay thế tư vấn chuyên môn.

Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ

Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.

Bạn nghĩ gì về bài này?

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chọn cookie