Lý tưởng hóa người yêu là gì
Giai đoạn đầu của một mối tình, người kia gần như hoàn hảo. Mọi điều họ nói đều sâu sắc, mọi tật xấu đều dễ thương, và ta tin chắc đã gặp đúng người. Rồi vài tháng sau, cũng con người ấy bỗng đầy khuyết điểm, và ta hoang mang không hiểu họ đã thay đổi lúc nào. Quân Sư Nữ cho rằng nhiều khi họ không đổi; cái đổi là ta thôi lý tưởng hóa họ.
Lý tưởng hóa người yêu là gì: đó là khi ta yêu một hình ảnh hoàn hảo do mình dựng lên về một người, thay vì yêu chính con người thật của họ. Ta phủ lên họ những phẩm chất ta mong muốn, lấp đầy những khoảng chưa biết bằng tưởng tượng, và tin cái hình ảnh ấy là thật.
Vì sao ta dựng nên một hình ảnh thay vì nhìn người thật
Lý tưởng hóa không phải dối trá có chủ ý. Nó là một xu hướng rất người, mạnh nhất ở giai đoạn đầu khi ta còn biết quá ít về một người. Tâm trí không chịu được khoảng trống, nên nó lấp những chỗ chưa biết bằng cái ta mong. Một sự im lặng thành “anh ta sâu sắc”, một sự xa cách thành “cô ấy bí ẩn”, một lời hứa mơ hồ thành một tương lai chắc chắn. Ta yêu cái bản nháp mình vẽ, và vì là bản nháp của chính mình nên nó vừa vặn một cách kỳ lạ.
Xu hướng này có gốc sâu. Khi mang trong mình một mã tổn thương, một vùng trống từ tuổi thơ, ta càng dễ phủ lên người mới cái vai trò cứu rỗi: người này sẽ là người lấp đầy tất cả. Người càng được kỳ vọng cứu rỗi thì càng bị lý tưởng hóa, và cũng càng chắc chắn sẽ làm ta thất vọng, vì không một con người thật nào gánh nổi một hình ảnh hoàn hảo.
Cái giá của việc yêu một hình ảnh
Lý tưởng hóa luôn có một mặt sau: vỡ mộng. Vì cái ta yêu là hình ảnh chứ không phải người, nên khi người thật lộ ra, với những giới hạn rất bình thường, ta cảm thấy như bị lừa, dù chẳng ai lừa ta cả. Cú rơi từ “hoàn hảo” xuống “đầy khuyết điểm” thường đột ngột và cay đắng, và nhiều mối quan hệ chết ở đúng khúc này, không phải vì người kia tệ, mà vì họ chỉ là người chứ không phải bức tranh ta đã vẽ.

Yêu người thật khó hơn nhưng bền hơn
Đây là chỗ phân biệt. Yêu một hình ảnh thì dễ và mãnh liệt, nhưng mong manh, vì chỉ cần thực tại ló ra là nó vỡ. Yêu một người thật thì chậm hơn, ít chói hơn, nhưng đứng được, vì nó được xây trên cái có thật chứ không trên cái ta tưởng tượng. Sự thân mật bền vững bắt đầu đúng vào lúc hình ảnh hoàn hảo sụp xuống và ta lần đầu nhìn thấy con người thật, cả phần đẹp lẫn phần giới hạn, rồi vẫn chọn ở lại.
Không phải hết yêu khi thấy khuyết điểm. Là lần đầu bắt đầu yêu, vì giờ mới có một con người thật để yêu, thay vì một bức chân dung do mình tô vẽ. Vỡ mộng, nhìn theo cách này, không phải dấu chấm hết mà là cánh cửa vào một tình yêu thật hơn.
Tập nhìn người thật từ đâu
Bước đầu là một sự khiêm tốn với chính cảm nhận của mình ở giai đoạn đầu: khi một người làm tôi say tới mức thấy họ hoàn hảo, hãy nhắc mình rằng tôi đang biết rất ít, và phần lớn cái tôi thấy có thể là cái tôi mong. Cho thời gian làm việc của nó: để người kia lộ ra dần, và để mình yêu cái lộ ra ấy thay vì bám lấy cái hình ảnh ban đầu. Một tình yêu sống sót qua giai đoạn vỡ mộng thường là một tình yêu đã chạm tới người thật.
Câu hỏi thường gặp
Lý tưởng hóa có phải lúc nào cũng xấu không?
Không hẳn. Một chút lý tưởng hóa ở giai đoạn đầu là tự nhiên. Nó chỉ thành vấn đề khi ta bám lấy hình ảnh và từ chối nhìn con người thật lộ ra.
Vì sao tôi hay vỡ mộng sau vài tháng yêu?
Thường vì giai đoạn đầu bạn yêu một hình ảnh hoàn hảo do mình dựng. Khi người thật lộ ra với giới hạn bình thường, hình ảnh ấy vỡ, và bạn thấy như bị lừa dù không ai lừa.
Làm sao để bớt lý tưởng hóa?
Cho thời gian để biết một người thật trước khi kết luận, và để ý khi mình đang lấp khoảng chưa biết bằng tưởng tượng thay vì bằng thông tin thật.
Nguồn tham khảo
- Sigmund Freud, “On Narcissism” (1914), lý tưởng hóa trong tình yêu.
- Harville Hendrix, Getting the Love You Want (1988), lý thuyết Imago.
- John Bowlby, Attachment and Loss (1969 tới 1980), khuôn mẫu vận hành nội tâm.
Đọc thêm cùng chủ đề:
Vì sao bạn cứ đau theo đúng một kiểu
Phần nhiều cái kiểu ấy bắt đầu từ căn nhà hồi nhỏ, trước cả người yêu đầu tiên.
- Bài trắc nghiệm khoảng 30 câu, chừng 10 phút, miễn phí
- Làm xong có ngay bản đồ của riêng bạn
- Làm lúc bạn có một mình và yên tĩnh
Đi tiếp cùng Quân Sư Nữ
Để hiểu vì sao bạn lý tưởng hóa đúng kiểu người ấy, hãy làm bài trắc nghiệm gốc rễ của tôi, khoảng 30 câu. Và nếu bạn muốn đọc lại cái khuôn đang vận hành trong cách mình yêu, 77 Ngày Đọc Được Chương Trình Tình Yêu Của Bạn đi cùng bạn.
Đọc thêm mã tổn thương là gì, trang thuật ngữ tâm lý tình yêu, và thiên lệch quen thuộc.
Bài cùng chủ đề
Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ
Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.







