Nuôi con và tổn thương liên thế hệ

Vì sao mình lặp lại cách cha mẹ từng nuôi mình

lienthehe-feat

Vì sao mình lặp lại cách cha mẹ từng nuôi mình

Hầu hết chúng ta đều từng thầm thề sẽ nuôi con khác cách mình từng được nuôi. Rồi một ngày, trong lúc mệt và mất kiên nhẫn, ta nghe thấy chính giọng của cha hoặc mẹ mình bật ra từ miệng mình. Tổn thương trong một gia đình hiếm khi dừng lại ở một thế hệ. Nó đi tiếp, trừ khi có ai đó nhìn ra và dừng nó lại ở mình.

Một lời thề không đủ để dừng vòng lặp

Niềm tin thường gặp là chỉ cần quyết tâm, chỉ cần yêu con đủ nhiều, mình sẽ không lặp lại những gì mình từng chịu. Nhưng quyết tâm nằm ở phần ý thức, còn cái khuôn nuôi dạy lại nằm ở một tầng sâu hơn, được ghi vào trước cả khi ta có ngôn ngữ để gọi tên nó. Đó là lý do nhiều người thề mạnh nhất lại là người lặp lại rõ nhất.

Đứa trẻ học bằng quan sát, không bằng lời dạy

Não một đứa trẻ không học về tình yêu và cách cư xử qua lời người lớn dạy, mà qua hàng nghìn khoảnh khắc nhỏ nó quan sát trong nhà. Cách cha mẹ giận nhau, cách họ làm lành hoặc không làm lành, cách họ dỗ hay phạt, tất cả ghi vào hệ limbic thành một khuôn mẫu mặc định về cách một gia đình vận hành.

Nhà xã hội học Paul Amato, qua dữ liệu dài hạn, cho thấy mỗi lần cha mẹ tan vỡ trong thời thơ ấu làm tăng khoảng mười sáu phần trăm khả năng người con về sau cũng tan vỡ quan hệ của chính mình. Điều đáng nói là cơ chế truyền đi không phải gen, mà là khuôn mẫu được học, đặc biệt là cách một người xử lý xung đột và cam kết. Cái khuôn ấy theo người ta vào quan hệ và vào cách họ làm cha mẹ.

Vì sao càng ghét lại càng dễ lặp

Đây là chỗ nghịch lý. Khi bình tĩnh, ta hoàn toàn muốn làm khác. Nhưng khi áp lực dâng lên, khi đứa con khóc dai, khi ta kiệt sức, phần ý thức tạm rút lui, và cái khuôn cũ đã ghi từ thơ ấu tự động chạy. Lời thề không kịp với tới khoảnh khắc đó. Người ghét nhất hành vi của cha mẹ mình mà chưa từng làm việc với gốc thường giật mình thấy mình lặp lại đúng hành vi đó, rồi tự trách, rồi lại lặp.

Hai con đường phía trước

Con đường thứ nhất là lặp lại trong vô thức. Người này chưa gọi tên được cái khuôn, nên giải thích phản ứng của mình bằng câu tính tôi vậy, hoặc nó hư nên tôi phải vậy. Cái khuôn tiếp tục chạy ngầm và truyền tiếp.

Con đường thứ hai là làm việc có ý thức với cái khuôn. Người này gọi tên được điều mình từng chịu, nhận ra khoảnh khắc cái khuôn cũ chuẩn bị bật lên trong cơ thể mình, và tập chọn một phản ứng khác, nhiều lần, cho tới khi cái mới đủ quen để tự chạy. Đây không phải sự hoàn hảo, mà là sự tỉnh.

Hệ quả nếu không nhìn

Nếu cái khuôn không được nhìn, nó không biến mất, nó chỉ chuyển nhà. Đứa con đang quan sát ta hôm nay sẽ ghi lại cách ta giận, cách ta dỗ, cách ta giữ hay buông, và mang nó vào gia đình của nó sau này. Vòng tròn khép lại và chạy tiếp một thế hệ nữa.

Lặp trong vô thức, hay làm việc có ý thức với cái khuôn.
Lặp trong vô thức, hay làm việc có ý thức với cái khuôn.

Điểm tỉnh

Dừng một vòng lặp liên thế hệ không bắt đầu bằng quyết tâm, mà bằng việc nhìn. Gọi tên được cái khuôn trong nhà mình. Nhận ra khoảnh khắc nó bật lên, thường là một cảm giác quen thuộc trong ngực trước khi thành lời. Và chọn lại, ngay tại khoảnh khắc đó, nhiều lần. Bạn không cần chữa lành cả quá khứ để làm điều này. Bạn chỉ cần là người đầu tiên trong dòng họ mình dám nhìn, để vòng tròn dừng lại ở đây.

Đọc thêm về cách quan sát và gọi tên cái khuôn bên trong, về những gì một cuộc đổ vỡ để lại, và trang chủ đề Nuôi con và tổn thương liên thế hệ.

Nguồn tham khảo

  • Paul R. Amato, nghiên cứu dài hạn về sự truyền đời của bất ổn hôn nhân (Journal of Marriage and Family); ước tính khoảng mười sáu phần trăm mỗi lần cha mẹ chia tay theo tổng hợp của Institute for Family Studies.
  • Cơ chế học qua quan sát và ghi vào trí nhớ cảm xúc thời thơ ấu là nền tảng chung của lý thuyết học tập xã hội và nghiên cứu về gắn bó.
  • Lưu ý: đây là xu hướng ở mức dân số, không phải một dự báo cho trường hợp cụ thể của bạn. Một người nhìn ra cái khuôn của mình hoàn toàn có thể đổi hướng nó.

Quát con xong, tối nằm nghĩ lại

Mẹo dạy con chỉ đổi được câu nói lúc đó. Bài tự soi cho bạn thấy cái nếp bên trong khiến mình nổi nóng.

  • Chừng 15 phút, miễn phí
  • Không có câu đúng hay sai

Làm bài tự soi

Một lời nhắc nhẹ
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn tâm lý hoặc pháp lý cá nhân. Nếu bạn đang ở trong một hoàn cảnh gia đình căng thẳng và cảm thấy không an toàn, có thể liên hệ Tổng đài quốc gia phòng, chống bạo lực gia đình (24/7) 117, Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, hoặc một chuyên gia tâm lý đáng tin cậy.

Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ

Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.

Bạn nghĩ gì về bài này?

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chọn cookie