Với sếp thì nhịn được, về nhà thì đập bàn: anh ta không nóng tính, anh ta chọn người để nổi giận

Với sếp thì nhịn được, về nhà thì đập bàn: anh ta không nóng tính, anh ta chọn người để nổi giận
Bạn đã bao giờ để ý chi tiết này chưa: người đàn ông “nóng như lửa” của bạn chưa từng đập bàn trước mặt sếp. Chưa từng ném điện thoại vào tường khi khách hàng làm hắn bực. Chưa từng quát “câm mồm” với đồng nghiệp. Cơn giận của hắn ngoan ngoãn lạ thường suốt tám tiếng ở công ty, rồi bùng nổ đúng lúc bước qua cửa nhà, trước mặt đúng một người: bạn. Một cơn giận biết chọn nạn nhân thì không còn là cơn giận nữa. Nó là một quyết định.
Người đàn ông ngồi với 2.000 người đàn ông bạo hành
Lundy Bancroft không phải nhà tâm lý ngồi phòng máy lạnh viết lý thuyết. Trong hơn 15 năm, ông trực tiếp điều hành các chương trình can thiệp dành cho đàn ông có hành vi bạo hành tại Mỹ, làm việc với hơn 2.000 người, nghe họ tự kể, tự bao biện, tự lộ ra cách họ nghĩ. Năm 2002, ông gói toàn bộ vào cuốn “Why Does He Do That? Inside the Minds of Angry and Controlling Men” (Tại sao anh ta làm vậy? Bên trong đầu óc những người đàn ông giận dữ và kiểm soát), đến nay vẫn là cuốn sách được giới trị liệu khuyên đọc nhiều nhất cho phụ nữ trong quan hệ bạo hành.
Bancroft kể: khi một người đàn ông bước vào chương trình của ông, câu mở đầu gần như luôn giống nhau: “Tôi đến đây vì đôi lúc tôi mất kiểm soát bản thân. Tôi cần học cách kiềm chế.” Và Bancroft luôn sửa lại: vấn đề của anh không phải là anh mất kiểm soát bản thân. Vấn đề là anh đang giành quyền kiểm soát vợ anh.
Khác biệt nằm ở một chữ. “Mất kiểm soát” là tai nạn, đáng được thông cảm. “Giành kiểm soát” là hành vi có mục đích, có tính toán, có chọn lọc. Và bằng chứng cho sự chọn lọc đó nằm ngay trong đời sống hằng ngày: cũng con người đó, cũng cơn bực đó, ở công ty thì nuốt được, về nhà thì không thèm nuốt. Không phải vì ở nhà cơn giận to hơn. Vì ở nhà, cái giá phải trả rẻ hơn. Sếp có quyền đuổi việc. Vợ thì anh ta tin rằng sẽ chịu đựng.
Bạn không cần bị đánh để là người trong câu chuyện này
Bạo hành lời nói ở Việt Nam có cả một tủ trang phục để hóa trang: “tính anh ta thẳng”, “đàn ông nóng tính chứng tỏ yêu thật lòng”, “anh ta áp lực công việc”, “tại em nói nhiều anh ta mới thế”. Bạn nghe những câu đó từ mẹ chồng, từ chính mẹ đẻ, và dần dần từ chính miệng mình. Mỗi lần hắn quát nạt, đập đồ, chửi bạn ngu, rồi hôm sau lại bình thường như chưa có gì, bạn lại tự dọn dẹp cảm xúc và tự nhủ: tính anh ta thế, mình nhịn một tí là xong.
Nhưng để ý mà xem. Hắn “mất kiểm soát” có giờ giấc. Có địa điểm. Có đối tượng. Hắn không bao giờ “lỡ tay” đập chiếc xe hắn quý. Không bao giờ “lỡ miệng” chửi người có thể chửi lại. Cơn nóng tính chỉ phát tác trong vùng an toàn của hắn, tức là trên người bạn. Không phải bệnh. Là bản đồ.
Không phải vấn đề cảm xúc. Là hệ thống đặc quyền
Phát hiện trung tâm của Bancroft, thứ làm cuốn sách này khác mọi sách “quản lý cơn giận”: bạo hành không sinh ra từ cơn giận. Nó sinh ra từ một hệ thống niềm tin về đặc quyền. Trong sách, ông viết về một thân chủ tên Ray: “Ray không bạo hành vì anh ta giận dữ. Anh ta giận dữ vì anh ta bạo hành.” Tức là thái độ có trước, cơn giận chỉ là sản phẩm. Người đàn ông tin rằng nhu cầu của mình quan trọng nhất nhà, rằng vợ tồn tại để phục vụ sự dễ chịu của mình, thì mỗi lần bạn không phục vụ đúng chuẩn, hệ thống đó sản xuất ra một cơn giận “chính đáng”.
Bancroft còn chỉ ra một điều tinh vi hơn: người chồng bạo hành không hề có vấn đề với cơn giận của anh ta. Anh ta có vấn đề với cơn giận của bạn. Anh ta được phép gầm lên, còn bạn cao giọng một câu là “hỗn”, “ghê gớm”, “không biết điều”. Đặc quyền nổi giận được dành riêng cho một mình anh ta.
Quân Sư Nữ đào thêm một tầng mà Bancroft, vì viết cho độc giả Mỹ, không đào sâu: hệ thống đặc quyền đó được lắp đặt từ gia đình gốc. Cậu bé lớn lên nhìn bố quát thì cả nhà im, nhìn mẹ nhịn thì cơm lành canh ngọt, sẽ học được một phương trình: cơn giận của đàn ông là công cụ quản lý gia đình, và nó hiệu nghiệm. Cậu bé đó không cần ai dạy thành lời. Cậu chỉ cần quan sát 20 năm. Đến khi lấy vợ, cậu không “bỗng dưng nóng tính”. Cậu vận hành đúng cái hệ điều hành được cài từ bé, trong một căn nhà mới, với một người phụ nữ mới đóng vai mẹ cậu ngày xưa.
Phân biệt người nóng tính thật và người bạo hành
- Người nóng tính thật nổi giận với mọi người: sếp, bạn bè, người lạ ngoài đường. Cơn giận của anh ta không biết chọn chỗ. Người bạo hành chỉ bùng nổ với người “an toàn”: vợ, con, người yếu thế hơn.
- Người nóng tính thật sau cơn giận thấy xấu hổ với chính hành vi, chủ động sửa, và tần suất giảm dần theo thời gian. Người bạo hành xin lỗi để khép hồ sơ, đổ một phần lỗi cho bạn (“tại em chọc anh”), và kịch bản lặp lại y nguyên.
- Người nóng tính thật mất kiểm soát cả những thứ anh ta quý: có thể đập nhầm đồ của chính mình. Người bạo hành đập đồ rất chính xác: đồ của bạn, đồ rẻ, hoặc tường. Đồ của anh ta luôn nguyên vẹn.
- Người nóng tính thật chấp nhận bạn cũng được quyền giận. Người bạo hành coi cơn giận của bạn là xúc phạm, là cái cớ cho cơn giận to hơn.
“Vấn đề của anh không phải là anh mất kiểm soát bản thân. Vấn đề là anh giành quyền kiểm soát cô ấy. Muốn thay đổi, anh không cần học cách kiểm soát mình. Anh cần buông quyền kiểm soát cô ấy ra.”
(Your problem is not that you lose control of yourself, it's that you take control of your partner.)
Câu này Bancroft nói với những người đàn ông trong chương trình của ông, nhưng người cần nghe nhất lại là phụ nữ. Vì chừng nào bạn còn tin chồng mình “mất kiểm soát”, bạn còn ở trong vai bác sĩ điều trị cho hắn: nhẫn nhịn hơn, khéo hơn, chọn giờ nói chuyện kỹ hơn, như thể cơn giận là quả bom và nhiệm vụ của bạn là gỡ kíp. Nhưng nếu sự thật là hắn chọn, thì mọi nỗ lực gỡ kíp của bạn vô nghĩa, vì người cầm nút bấm không phải quả bom. Là hắn.
Phần khó nghe
Quân Sư Nữ muốn nói cho bạn hiểu.
“Anh ta nóng tính nhưng thương vợ con” là câu tự ru ngủ phổ biến nhất của phụ nữ Việt. Không ai vừa thương bạn vừa chọn bạn làm chỗ xả của mọi cơn giận mà anh ta nhịn được với cả thế giới. Hai thứ đó không tồn tại cùng nhau.
Bạn không làm hắn nổi giận. Bạn chỉ là người duy nhất trong đời hắn mà việc nổi giận không phải trả giá. Ngày nào cái giá còn bằng không, ngày đó “tính anh ta” còn nguyên.
Và đừng chờ hắn “già đi sẽ đằm”. Bạo hành lời nói không phải giai đoạn. Là hệ thống. Hệ thống không tự sập, nó chỉ nâng cấp.
Trước khi bạn đóng bài này
Tối nay, bạn không cần làm gì to tát. Chỉ cần lặng lẽ quan sát một điều: cơn giận của hắn có biết chọn chỗ không. Nếu nó biết cúi đầu trước người mạnh hơn và chỉ gầm lên với bạn, thì bạn vừa nhìn thấy sự thật mà “tính anh ta thế” đã che suốt bao năm. Câu hỏi tiếp theo không phải “làm sao để anh ta bớt nóng”. Là: tại sao mình lại là nơi rẻ nhất để một người trút giận?
Đọc tiếp trong hệ Quân Sư Nữ: đọc cơ chế của người đàn ông · mô thức lặp lại từ gốc gia đình · Hệ Tư Tưởng Quân Sư Nữ
Chủ đề: Yêu sai người và vòng lặp
Đọc thêm cùng chủ đề:
Vì sao bạn cứ đau theo đúng một kiểu
Phần nhiều cái kiểu ấy bắt đầu từ căn nhà hồi nhỏ, trước cả người yêu đầu tiên.
- Bài trắc nghiệm khoảng 30 câu, chừng 10 phút, miễn phí
- Làm xong có ngay bản đồ của riêng bạn
- Làm lúc bạn có một mình và yên tĩnh
Bài viết này không thay thế tư vấn hoặc trị liệu cá nhân. Nếu bạn đang trong tình huống nguy hiểm, bị đe dọa, bị bạo lực, hoặc có ý nghĩ tự làm hại mình, hãy tìm hỗ trợ trực tiếp từ người thân đáng tin, chuyên gia, cơ quan chức năng, hoặc gọi số khẩn cấp tại nơi bạn sống. Tại Việt Nam, trường hợp nguy hiểm có thể gọi 113. Gặp bạo lực gia đình, có thể gọi Tổng đài quốc gia phòng, chống bạo lực gia đình (24/7) 117. Với trẻ em, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Nếu bạn ở quốc gia khác, hãy dùng số khẩn cấp địa phương.
Bạn yêu sai vì mô thức tuổi thơ dẫn đường.
Khi bạn tỉnh, bạn không còn lặp lại nữa.”
Bài cùng chủ đề
Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ
Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.






