Gắn bó né tránh là kiểu gắn bó mà người ta thấy an toàn khi đứng xa, và thấy ngột khi ai đó tiến lại gần. Người có kiểu này không ghét yêu. Họ chỉ không chịu được cảm giác phải cần một ai.
Tôi gặp kiểu này nhiều nhất ở những phụ nữ tới hỏi về người đàn ông của mình: “Quân Sư ơi, lúc đầu anh ta nhắn suốt ngày, giờ 3 ngày không thấy đâu, hỏi thì bảo bận.” Và tôi cũng gặp ở chính người hỏi, khi họ kể rằng cứ ai đó nói yêu là họ muốn chạy.
Kiểu gắn bó là cách một đứa trẻ học về việc “khi mình cần, có ai tới không”. John Bowlby đặt nền cho lý thuyết này. Mary Ainsworth quan sát trẻ nhỏ khi mẹ rời phòng rồi quay lại, và thấy có nhóm trẻ không khóc khi mẹ đi, không chạy tới khi mẹ về. Không phải vì chúng không cần mẹ. Nhịp tim chúng vẫn tăng. Chúng chỉ đã học rằng tỏ ra cần là vô ích.
Đứa trẻ ấy thường lớn lên trong 3 kiểu nhà:
Người lớn mang kết luận đó vào tình yêu. Không ai dạy họ rằng kết luận ấy đúng với căn nhà cũ, không đúng với mọi người sau này.
Ở ngoài, họ dễ bị nhầm là người mạnh và tự lập. Nhìn kỹ hơn, bạn thấy:
Trong tình yêu, dấu hiệu rõ nhất là nhịp rút lui. Mối quan hệ càng sâu, họ càng lùi. Tuần đầu nhắn nhiều, tháng thứ 3 bắt đầu bận. Bạn tới gần một bước, họ lùi một bước, và họ thường không biết mình đang lùi. Họ tránh cam kết dài, thích những mối quan hệ nhẹ, không hỏi gì nhiều. Khi khó khăn, họ tự xử một mình chứ không nói với người yêu. Và khi chia tay, họ có thể cắt rất nhanh, lạnh tới mức bạn nghĩ cả thời gian qua chỉ mình bạn yêu.
Không phải vậy. Chỉ là họ đã học cách tắt cảm xúc trước khi nó kịp làm họ đau.
Với người gắn bó an toàn, được gần là được ấm. Với người né tránh, được gần đồng nghĩa với sắp bị cần tới và sắp mất quyền tự quyết. Thân thể họ phản ứng như gặp nguy. Cho nên chuyện họ “bận lên” đúng lúc mối quan hệ đang tốt không phải là trùng hợp. Tốt chính là cái làm họ sợ.
Người ở phía bên kia, hay là người có kiểu gắn bó lo âu, sẽ đọc nhịp rút lui ấy thành “mình không đủ tốt”. Rồi họ tới gần thêm, hỏi nhiều thêm. Càng hỏi, người kia càng lùi. Hai kiểu này hút nhau rất mạnh và làm nhau đau rất đều.
Bạn không hỏng. Bạn chỉ đang dùng một cách tự vệ đã cứu bạn hồi nhỏ, và giờ nó đang đuổi những người tốt đi.
Việc đầu tiên không phải là ép mình gần hơn. Việc đầu tiên là để ý. Lần tới, khi bạn thấy muốn rút, bạn dừng 10 giây và tự hỏi: mình đang sợ gì? Thường câu trả lời là “sợ bị cần”, hoặc “sợ nếu nói ra thì sẽ bị dùng chống lại mình”. Chỉ gọi tên được nỗi sợ thôi là bạn đã có một lựa chọn, thay vì bị nó dắt.
Việc thứ hai là nói nhỏ trước khi biến mất. Một câu «em cần vài ngày một mình, không phải vì anh» khác hoàn toàn với 3 ngày im lặng. Người kia vẫn thấy bạn đi, nhưng không thấy mình bị bỏ.
Kiểu gắn bó là điểm xuất phát, không phải bản án. Tôi viết kỹ hơn trong bài bạn không phải đứa anxious suốt đời, và bài ấy đúng với kiểu né tránh y như với kiểu lo âu.
Bạn hãy nhìn vào việc anh ta làm, không nhìn vào lời anh ta hứa. Một người né tránh nhưng tử tế sẽ rút lui có báo trước, và quay lại đúng như đã nói. Một người dùng chữ “né tránh” để biện cho việc biến mất, nóng lạnh, bắt bạn chờ, thì chuyện đó không còn là kiểu gắn bó nữa. Tôi viết riêng về ranh giới này trong bài nóng lạnh có phải dấu hiệu ái kỷ.
Và bạn cần biết một điều: bạn không sửa được kiểu gắn bó của người khác. Bạn chỉ chọn được mình đứng ở đâu.
Có 4 kiểu gắn bó: an toàn, lo âu, né tránh, và vừa khát vừa sợ, hay còn gọi là gắn bó hỗn loạn. Nếu đọc tới đây mà bạn chưa chắc mình thuộc kiểu nào, bạn làm bài test kiểu gắn bó của tôi. Bài có 14 câu, khoảng 3 phút, miễn phí. Nó không chẩn đoán gì. Nó chỉ cho bạn một tấm bản đồ để biết mình đang đứng chỗ nào, trước khi bước tiếp.
Lý thuyết nền: John Bowlby, Mary Ainsworth. Kiến thức hệ tư tưởng Quân Sư Nữ.
Nếu bạn đồng ý, trang dùng một công cụ đo cách bạn bấm và cuộn để cải tiến trải nghiệm của bạn trên trang, che toàn bộ chữ và không ghi những gì bạn gõ. Công cụ không chạy ở trang bài trắc nghiệm và trang học của bạn. Chính sách bảo mật