Bạn tưởng chồng im lặng là giết chết hôn nhân. Gottman nói kẻ giết người mạnh nhất lại là ánh mắt khinh thường

Bạn tưởng chồng im lặng là giết chết hôn nhân. Gottman nói kẻ giết người mạnh nhất lại là ánh mắt khinh thường
Khi hôn nhân nguội đi, hầu hết phụ nữ chỉ ra cùng một thủ phạm: “Anh ta im lặng. Nói gì cũng không trả lời”. Nhưng phòng thí nghiệm hôn nhân nổi tiếng nhất thế giới đã quan sát hàng nghìn cặp đôi cãi nhau và tìm ra một thứ giết hôn nhân mạnh hơn cả sự im lặng. Nó không ồn ào. Nó chỉ là một cái nhếch mép, một cái đảo mắt, một câu “anh thì biết cái gì”. Nó tên là khinh thường.
Bốn kỵ sĩ trong phòng thí nghiệm của Gottman
Tiến sĩ John Gottman, người sáng lập Gottman Institute, đã dành hơn 40 năm quan sát các cặp vợ chồng tranh cãi trong điều kiện nghiên cứu. Kết quả nổi tiếng nhất: chỉ cần xem một cặp đôi xung đột khoảng 15 phút, mô hình của ông dự đoán được họ có ly hôn hay không trong những năm sau đó với độ chính xác trên 90 phần trăm. Thứ ông quan sát không phải nội dung cãi nhau. Là cách cãi nhau. Ông gọi bốn kiểu giao tiếp nguy hiểm nhất là Bốn Kỵ Sĩ (Four Horsemen), mượn hình ảnh bốn kỵ sĩ báo hiệu ngày tận thế.
Kỵ sĩ thứ nhất: Chỉ trích (Criticism)
Phàn nàn là nói về một sự việc: “Em lo lắng vì anh về muộn mà không gọi”. Chỉ trích là tấn công con người: “Anh không bao giờ nghĩ đến ai ngoài bản thân. Anh ích kỷ”. Theo Gottman, chỉ trích không lập tức giết hôn nhân, nhưng nó mở cổng thành cho ba kỵ sĩ còn lại tiến vào.
Kỵ sĩ thứ hai: Khinh thường (Contempt)
Mỉa mai, nhại giọng, đảo mắt, gọi nhau bằng những cái tên hạ thấp, nói chuyện với bạn đời từ vị trí của người đứng cao hơn. Gottman Institute viết rõ trong tài liệu của mình: khinh thường là chỉ báo dự đoán ly hôn mạnh nhất trong tất cả, mạnh hơn cả ngoại tình trong khả năng tiên đoán. Nghiên cứu của họ còn cho thấy các cặp đôi sống trong khinh thường dễ ốm vặt hơn, vì hệ miễn dịch bị bào mòn theo đúng nghĩa đen.
Kỵ sĩ thứ ba: Phòng thủ (Defensiveness)
“Em cũng có hơn gì đâu”. “Tại anh trước chứ”. Phòng thủ thường là phản xạ khi bị chỉ trích: thay vì nhận một phần trách nhiệm, ta lập tức đổ ngược lỗi sang đối phương. Gottman chỉ ra rằng phòng thủ thực chất là một cách đổ lỗi, và nó chưa bao giờ làm cuộc cãi nhau dịu xuống, chỉ làm nó leo thang.
Kỵ sĩ thứ tư: Im lặng đóng băng (Stonewalling)
Người nghe rút khỏi cuộc đối thoại: quay đi, bấm điện thoại, bỏ ra khỏi phòng, trả lời nhát gừng. Đây là kỵ sĩ mà phụ nữ Việt thuộc mặt nhất, vì người thực hiện thường là chồng. Nhưng Gottman có một phát hiện ít ai để ý: im lặng đóng băng thường là phản ứng với khinh thường, và người im lặng khi đó đang ở trạng thái “ngập lụt sinh lý”, tim đập nhanh, cơ thể ở chế độ phòng vệ, không còn khả năng đối thoại tỉnh táo nữa.
Bạn thuộc mặt kỵ sĩ thứ tư. Nhưng ai đã thả ba kỵ sĩ đầu tiên?
Đây là phần khó nuốt. Hầu hết phụ nữ tìm đến Quân Sư Nữ đều kể về kỵ sĩ thứ tư: chồng im lặng, chồng lảng tránh, chồng coi như không nghe thấy. Rất ít người tự hỏi: trước khi anh ta đóng băng, mình đã nói câu gì?
“Anh chẳng bao giờ làm được cái gì ra hồn”. “Đàn ông gì mà như thế”. “Anh nhìn chồng người ta xem”. Nếu những câu này nghe quen, thì bạn không chỉ là nạn nhân của kỵ sĩ thứ tư. Bạn đang là người cưỡi kỵ sĩ thứ nhất và đôi khi cả thứ hai. Không phải để đổ lỗi cho bạn. Là để bạn nhìn thấy toàn bộ vòng xoáy: chỉ trích gọi phòng thủ, phòng thủ leo thang thành khinh thường, khinh thường đẩy đối phương vào im lặng, và sự im lặng đó lại châm ngòi cho đợt chỉ trích tiếp theo. Hai người mắc kẹt trong một điệu nhảy mà không ai nhớ ai là người bước chân đầu tiên.
Bốn kỵ sĩ không sinh ra trong hôn nhân của bạn. Chúng được huấn luyện ở nhà bố mẹ bạn
Gottman dừng ở hành vi và đưa ra thuốc giải cho từng kỵ sĩ. Quân Sư Nữ muốn đào sâu thêm một tầng: bạn học cách cãi nhau ở đâu?
Không ai bẩm sinh biết khinh thường. Đứa trẻ học nó từ cách mẹ nói về bố sau lưng, từ cái đảo mắt của bố khi mẹ trình bày, từ những bữa cơm mà một người nói và một người chan canh trong im lặng. Nếu nhà bạn cãi nhau bằng chiến tranh lạnh, bạn lớn lên thành người đóng băng. Nếu nhà bạn cãi nhau bằng những trận mạt sát, bạn lớn lên với phản xạ chỉ trích trước khi kịp nghĩ. Bạn không chọn vũ khí của mình. Bạn thừa kế nó. Và người bạn đời của bạn cũng vậy: anh ta im lặng y như cách bố anh ta từng im lặng trước bà nội bạn chưa từng gặp.
Cho nên câu hỏi không phải là “vợ chồng mình có cãi nhau không”. Cặp nào cũng cãi. Câu hỏi là: hai bạn đang cãi nhau bằng kịch bản của ai?
“Khinh thường là chỉ báo dự đoán ly hôn lớn nhất, đứng một mình một chiếu. Nó buộc phải bị loại bỏ.”
Để ý chữ “buộc phải”. Gottman không nói “nên hạn chế”. Với ba kỵ sĩ kia, còn có thể thương lượng, còn có thuốc giải dùng dần. Riêng khinh thường thì không có liều lượng an toàn. Vì nó không tấn công hành vi của đối phương, nó tấn công tư cách làm người của đối phương. Một cuộc hôn nhân có thể sống sót qua nhiều trận cãi to. Nó không sống sót được khi hai người thôi tôn trọng nhau.
Phần khó nghe
Quân Sư Nữ muốn nói cho bạn hiểu.
Nếu bạn đang đọc bài này và trong đầu hiện lên toàn bằng chứng về chồng, anh ta chỉ trích thế nào, khinh thường ra sao, thì bạn đang dùng chính bài viết này làm vũ khí cho trận cãi nhau tiếp theo. Và đó là dấu hiệu rõ nhất cho thấy bốn kỵ sĩ đã ở trong nhà bạn.
Thử làm điều ngược lại. Tua lại trận cãi nhau gần nhất và chỉ nhìn phần của bạn: câu đầu tiên bạn nói là phàn nàn về sự việc, hay chỉ trích con người? Khi anh ta phản ứng, bạn nhận một phần trách nhiệm, hay phòng thủ ngay lập tức? Có khoảnh khắc nào bạn nhếch mép không?
Bạn không thể thay đổi cách chồng cãi nhau. Bạn chỉ thay đổi được phần của mình trong điệu nhảy. Nhưng một điệu nhảy đôi sẽ tự khựng lại khi một người đổi bước. Đó là toàn bộ quyền lực bạn có, và nó nhiều hơn bạn tưởng.
Trước khi bạn đóng bài này
Tối nay, nếu có chuyện không vừa ý, hãy thử nói một câu bắt đầu bằng “Em cảm thấy…” thay vì “Anh lúc nào cũng…”. Chỉ một câu thôi. Rồi quan sát xem điều gì xảy ra với gương mặt của người đối diện. Bạn không làm thế để cứu anh ta. Bạn làm thế để biết: vòng xoáy này có thật sự là định mệnh, hay chỉ là một thói quen được thừa kế mà bạn có quyền ngừng kế thừa?
Đọc bài tổng quan: Người ái kỷ: nhận diện và cơ chế.
Đọc tiếp trong hệ Quân Sư Nữ: khi sự im lặng trở thành vũ khí · vì sao người đàn ông né tránh · Hệ Tư Tưởng Quân Sư Nữ
Chủ đề: Ái kỷ và thao túng
Đọc thêm cùng chủ đề:
- Dr. Ramani: quan hệ ái kỷ không giết bạn bằng một nhát dao. Nó giết bạn bằng nghìn vết cắt, không vết nào đủ sâu để bạn rời đi
- Cấm bạn gái 20 tuổi đi học, dọa truy tới cùng, đòi viết giao kèo máu. Và cô ấy vẫn hỏi: “Làm sao để yêu nhau tốt hơn?”
- Anh ta không quát bạn, anh ta thở dài: kiểu ái kỷ nguy hiểm nhất đóng vai nạn nhân vĩnh viễn
- Vì sao tin nhắn 'em khỏe không' luôn đến đúng lúc bạn vừa ổn: Dr. Ramani bóc trần chiêu hoovering của người ái kỷ
Nhìn rõ điều đang thật sự xảy ra
Bài đánh giá này không chẩn đoán ai. Nó giúp bạn thấy những hành vi lặp lại đang ảnh hưởng tới mình.
- Khoảng 3 phút, miễn phí
- Nếu người khác có thể xem điện thoại của bạn, mở trang trong tab ẩn danh
Muốn đi tiếp từng ngày: khóa 77 ngày. Cần gỡ đúng một chuyện với Quân Sư Nữ: Tư vấn 1-1.
Bài viết này không thay thế tư vấn hoặc trị liệu cá nhân. Nếu bạn đang trong tình huống nguy hiểm, bị đe dọa, bị bạo lực, hoặc có ý nghĩ tự làm hại mình, hãy tìm hỗ trợ trực tiếp từ người thân đáng tin, chuyên gia, cơ quan chức năng, hoặc gọi số khẩn cấp tại nơi bạn sống. Tại Việt Nam, trường hợp nguy hiểm có thể gọi 113. Gặp bạo lực gia đình, có thể gọi Tổng đài quốc gia phòng, chống bạo lực gia đình (24/7) 117. Với trẻ em, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Nếu bạn ở quốc gia khác, hãy dùng số khẩn cấp địa phương.
Bạn yêu sai vì mô thức tuổi thơ dẫn đường.
Khi bạn tỉnh, bạn không còn lặp lại nữa.”
Ảnh đại diện do Quân Sư Nữ thiết kế, không sử dụng hình ảnh từ nguồn ngoài.
Bài cùng chủ đề
Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ
Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.






