Lớn lên bị so sánh ảnh hưởng tình yêu thế nào
Con nhà người ta giỏi hơn. Em con ngoan hơn. Chị con xinh hơn. Bạn lớn lên bị đặt cạnh người khác để đo, và dù bạn có làm gì cũng thấy chưa đủ. Câu so sánh ấy đã thành một cái thước trong đầu bạn, và giờ bạn vẫn đo mình bằng nó, cả trong tình yêu. Không phải bạn ghen tị hay tự ti vô cớ. Là bạn đã được dạy rằng giá trị của mình luôn được đo bằng việc mình hơn hay kém người khác.
Lớn lên bị so sánh để lại một dấu vết tinh vi: một cái thước đo giá trị dựa trên người khác, ăn sâu tới mức bạn tưởng nó là cách duy nhất để biết mình đáng giá bao nhiêu. Hiểu nó giúp bạn tháo cái thước ấy ra khỏi cách mình yêu.
So sánh dạy một cái thước đo giá trị sai
Khi một đứa trẻ thường xuyên bị so sánh với anh chị em, với con nhà người khác, với một hình mẫu nào đó, nó học một bài học ngầm về giá trị: mình đáng giá không phải vì mình là mình, mà tùy vào việc mình hơn hay kém người khác. Giá trị của nó trở thành một thứ tương đối, luôn phải được đo bằng cách đặt cạnh ai đó, và luôn bấp bênh vì luôn có người giỏi hơn, đẹp hơn, hơn ở một mặt nào đó.
Cái thước này đặc biệt độc hại vì nó không bao giờ cho cảm giác đủ. Dù đứa trẻ cố tới đâu, vẫn có một người khác để bị đặt cạnh, nên nó sống trong một cơn đói được công nhận không bao giờ no và một cảm giác thường trực rằng mình chưa đủ tốt. Khi lớn lên, cái thước đó không biến mất, nó trở thành cách mặc định nó nhìn bản thân, và nó mang cái thước ấy vào tình yêu.

Cái thước cũ hiện ra trong cách bạn yêu
Người lớn lên bị so sánh thường mang vào tình yêu một sự bất an dai dẳng về giá trị của mình. Họ có thể liên tục so mình với người yêu cũ của đối phương, với những người khác, lo rằng mình không đủ xinh, đủ giỏi, đủ tốt để được giữ. Họ có thể ghen với những người họ thấy hơn mình, hoặc gắng sức không ngừng để chứng minh mình xứng đáng, vì cái thước cũ luôn nói rằng phải hơn người khác mới đáng được yêu.
Đi kèm thường là khó tin khi được yêu một cách vô điều kiện. Khi một người yêu họ chỉ vì họ là họ, không so sánh, không điều kiện, họ có thể thấy bất an, chờ đợi ngày người kia tìm ra một người tốt hơn và rời đi. Vì trong cái khuôn của họ, tình yêu luôn là một cuộc thi mà họ có thể bị thay thế bất cứ lúc nào bởi một người hơn.
Giá trị không phải một thứ tương đối
Có một sự thật mà cái thước so sánh che mất: giá trị của một con người không phải một thứ tương đối được đo bằng cách đặt cạnh người khác. Bạn không đáng giá hơn khi giỏi hơn ai đó, và không đáng giá kém hơn khi có người hơn bạn ở một mặt nào đó. Giá trị của bạn là một thứ vốn có, không phụ thuộc vào việc bạn xếp thứ mấy trong một cuộc so sánh mà bạn còn chẳng đồng ý tham gia.
Cái thước so sánh là một thứ được cài vào bạn, không phải một sự thật về cách thế giới vận hành. Cha mẹ bạn dùng nó có thể vì họ cũng được nuôi lớn bằng nó, tin rằng so sánh sẽ thúc con cố gắng. Nhưng cái họ vô tình trao lại không phải động lực, mà một cảm giác không bao giờ đủ. Tháo cái thước ấy ra không phải thôi cố gắng, mà thôi đo giá trị của mình bằng người khác.
Đo mình bằng một cái thước khác
Gỡ dấu vết này bắt đầu từ việc nhận ra khi nào bạn đang đo mình bằng người khác. Khi bạn thấy mình so với người yêu cũ của đối phương, với một người bạn nghĩ là hơn mình, với một hình mẫu nào đó, bạn tập dừng lại và nhận ra: đây là cái thước cũ đang đo, không phải sự thật về giá trị của tôi.
Rồi tập một cái thước khác: đo mình bằng việc mình có đang sống đúng với giá trị của mình không, có đang lớn lên so với chính mình hôm qua không, thay vì so với người khác. Và trong tình yêu, tập tin rằng bạn được yêu không phải vì bạn hơn ai, mà vì bạn là bạn, một con người không thể thay thế bởi bất kỳ ai khác. Khi bạn thôi đo mình bằng người khác, bạn không chỉ nhẹ hơn, bạn còn được trải nghiệm một tình yêu không phải một cuộc thi, mà là một chỗ bạn được là chính mình và đủ.
Câu hỏi thường gặp
Lớn lên bị so sánh ảnh hưởng tới tình yêu thế nào?
Khi bị so sánh thường xuyên, đứa trẻ học rằng giá trị của mình tùy vào việc mình hơn hay kém người khác, một cái thước tương đối luôn bấp bênh. Khi lớn lên, nó mang cái thước đó vào tình yêu thành một sự bất an dai dẳng: so mình với người khác, lo mình không đủ tốt để được giữ, và khó tin khi được yêu vô điều kiện.
Vì sao tôi hay so mình với người yêu cũ của đối phương?
Vì cái thước so sánh từ tuổi thơ khiến bạn đo giá trị của mình bằng cách đặt cạnh người khác. Bạn lo rằng mình không đủ xinh, đủ giỏi để được giữ, và trong cái khuôn của bạn, tình yêu là một cuộc thi mà bạn có thể bị thay thế bất cứ lúc nào bởi một người hơn. Đó là cái thước cũ đang vận hành, không phải sự thật.
Vì sao tôi khó tin khi được yêu vô điều kiện?
Vì trong cái khuôn của bạn, tình yêu luôn gắn với việc phải hơn người khác mới đáng được yêu. Khi một người yêu bạn chỉ vì bạn là bạn, không so sánh, không điều kiện, điều đó không khớp với cái thước cũ, nên bạn thấy bất an và chờ ngày người kia tìm ra một người tốt hơn và rời đi.
Làm sao để thôi đo mình bằng người khác?
Nhận ra khi nào bạn đang so mình với người khác và gọi tên nó là cái thước cũ đang đo, không phải sự thật về giá trị của bạn. Rồi tập một cái thước khác: đo mình bằng việc mình có sống đúng với giá trị của mình không, có lớn lên so với chính mình hôm qua không. Và tin rằng bạn được yêu vì bạn là bạn, một con người không thể thay thế.
Nguồn tham khảo
- Thuyết so sánh xã hội (social comparison, Festinger) và giá trị bản thân tương đối.
- Giá trị bản thân gắn điều kiện và cảm giác không bao giờ đủ khi bị so sánh thuở nhỏ.
- Phân biệt giá trị vốn có và giá trị được đo bằng cách đặt cạnh người khác.
Chủ đề: Cấu trúc gia đình và tổn thương tuổi thơ
Đọc thêm cùng chủ đề:
Vì sao bạn cứ đau theo đúng một kiểu
Phần nhiều cái kiểu ấy bắt đầu từ căn nhà hồi nhỏ, trước cả người yêu đầu tiên.
- Bài trắc nghiệm khoảng 30 câu, chừng 10 phút, miễn phí
- Làm xong có ngay bản đồ của riêng bạn
- Làm lúc bạn có một mình và yên tĩnh
Đi tiếp cùng Quân Sư Nữ
Để thấy cái thước so sánh trong mình, hãy bắt đầu từ bài trắc nghiệm gốc rễ của tôi, khoảng 30 câu. Và nếu bạn muốn tháo cái thước ấy một cách bài bản, 77 Ngày Trở Về Với Chính Mình đi cùng bạn.
Đọc trang nền Cấu trúc gia đình: cách bạn yêu được viết từ ngôi nhà bạn lớn lên, và vì sao tôi luôn thấy phải có mới được yêu, Tự nhận thức: sống trong cấu trúc mới.
Bài cùng chủ đề
Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ
Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.







