Lớn lên trong gia đình bố mẹ không yêu nhau
Bạn lớn lên trong một ngôi nhà nơi cha mẹ không còn yêu nhau: lạnh lẽo, hay cãi vã, hoặc chỉ sống cạnh nhau như hai người xa lạ. Họ không ly hôn, nhưng tình yêu giữa họ đã tắt từ lâu. Và giờ, khi yêu, bạn mang theo một định nghĩa méo về việc hai người yêu nhau là như thế nào. Không phải bạn bi quan về tình yêu. Là bạn chưa từng được thấy một tình yêu lành để biết nó trông ra sao.
Lớn lên trong gia đình bố mẹ không yêu nhau để lại một dấu vết sâu nhưng khó gọi tên, vì nó không phải một biến cố mà là một bầu không khí kéo dài. Hiểu nó định hình bạn ra sao giúp bạn nhận ra cái khuôn mình mang, và bắt đầu viết một định nghĩa khác.
Bạn học định nghĩa tình yêu từ cha mẹ
Mối quan hệ giữa cha mẹ là mô hình đầu tiên và gần nhất mà bạn có về một cặp đôi. Khi mô hình đó là sự lạnh lẽo, mâu thuẫn triền miên, hoặc hai người sống cạnh nhau mà không kết nối, bạn hấp thụ một định nghĩa ngầm: à, yêu nhau lâu dài là thế này, một cặp đôi vận hành thế này. Định nghĩa đó đi vào sâu vì bạn không học nó qua lời mà qua việc sống trong nó mỗi ngày.
Và đây là chỗ đau: dù bạn ghét cái không khí đó, nó vẫn trở thành cái quen thuộc. Bạn không có một hình mẫu sống động về một cặp đôi ấm áp, tôn trọng, làm lành được sau xung đột, nên khi lớn lên, bạn thiếu một bản đồ về việc một tình yêu lành trông như thế nào và vận hành ra sao.

Hai phản ứng thường gặp
Người lớn lên trong gia đình bố mẹ không yêu nhau thường đi về một trong hai hướng. Hướng thứ nhất là hoài nghi và né tránh: bạn kết luận tình yêu lâu dài rồi cũng nguội lạnh, hôn nhân là cái bẫy, nên bạn né cam kết, giữ khoảng cách, không dám tin vào một mối quan hệ bền. Bạn bảo vệ mình khỏi viễn cảnh lặp lại cái hôn nhân lạnh lẽo bạn từng chứng kiến bằng cách không bước vào nó.
Hướng thứ hai trái ngược: một cơn đói tình yêu. Vì thiếu sự ấm áp thuở nhỏ, bạn khao khát mãnh liệt một tình yêu lý tưởng, và dễ lý tưởng hóa, bám víu, cho đi quá nhiều để giữ lấy cái ấm áp mình chưa từng có. Cả hai hướng, hoài nghi và đói khát, đều mọc lên từ cùng một gốc: không được thấy một tình yêu lành để lấy đó làm chuẩn.
Trớ trêu của sự quen thuộc
Có một nghịch lý đau hơn. Dù bạn thề sẽ không bao giờ có một cuộc hôn nhân như cha mẹ, cái không khí lạnh lẽo hay xung đột ấy vẫn là cái bạn thuộc nhất. Và cái quen thuộc, kể cả khi không lành, vẫn có sức kéo ngầm. Có người vô thức tái tạo đúng cái động lực mình từng chứng kiến: chọn một người xa cách rồi sống lại sự cô đơn cũ, hoặc rơi vào những mối quan hệ nhiều mâu thuẫn vì đó là cái cảm giác quen.
Bạn lặp lại không phải vì muốn, mà vì khi không có một vở kịch khác để thay, tay chân tự diễn lại vở quen. Nhận ra điều này giúp bạn cảnh giác đúng chỗ: cái cảm giác quen thuộc trong một mối quan hệ không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của sự hợp, đôi khi nó chỉ là cái cũ đang được diễn lại.
Viết một định nghĩa khác về tình yêu
Gỡ ảnh hưởng này bắt đầu từ việc thừa nhận rằng bạn lớn lên thiếu một bản đồ về tình yêu lành, và điều đó không phải lỗi của bạn. Từ chỗ thừa nhận, bạn có thể chủ động đi tìm những hình mẫu mới: quan sát những cặp đôi lành quanh mình, học về việc một mối quan hệ ấm áp vận hành ra sao, để dần xây một bản đồ khác với cái bạn lớn lên cùng.
Và trong chính mối quan hệ của mình, bạn tập làm những điều cha mẹ bạn không làm được: làm lành thay vì để xung đột đóng băng, nói ra cảm xúc thay vì sống cạnh nhau trong im lặng, chọn ấm áp thay vì lặp lại sự lạnh lẽo. Mỗi lần làm khác đi, bạn viết thêm một dòng cho một định nghĩa mới về tình yêu, một định nghĩa không phải thừa kế từ ngôi nhà cũ mà do chính bạn dựng nên.
Câu hỏi thường gặp
Lớn lên trong gia đình bố mẹ không yêu nhau ảnh hưởng tới tôi thế nào?
Mối quan hệ của cha mẹ là mô hình đầu tiên bạn có về một cặp đôi. Khi mô hình đó là lạnh lẽo hay mâu thuẫn, bạn hấp thụ một định nghĩa ngầm rằng yêu nhau lâu dài là thế này, và bạn thiếu một bản đồ về việc một tình yêu lành trông ra sao. Định nghĩa méo đó đi theo bạn vào tình yêu của chính mình.
Vì sao tôi vừa hoài nghi tình yêu vừa khao khát nó mãnh liệt?
Vì người lớn lên trong gia đình bố mẹ không yêu nhau thường đi về một trong hai hướng, đôi khi cả hai: hoài nghi và né tránh vì kết luận tình yêu rồi cũng nguội, hoặc đói khát và lý tưởng hóa vì thiếu sự ấm áp thuở nhỏ. Cả hai mọc lên từ cùng một gốc là không được thấy một tình yêu lành để lấy làm chuẩn.
Tôi thề không lặp lại hôn nhân của cha mẹ, sao vẫn thấy mình rơi vào kiểu đó?
Vì cái không khí lạnh lẽo hay xung đột ấy vẫn là cái bạn thuộc nhất, và cái quen thuộc dù không lành vẫn có sức kéo ngầm. Khi không có một vở kịch khác để thay, bạn vô thức tái tạo đúng động lực mình từng chứng kiến. Cảm giác quen thuộc trong một mối quan hệ không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của sự hợp.
Làm sao để thoát khỏi định nghĩa tình yêu thừa kế từ gia đình?
Bắt đầu từ việc thừa nhận bạn lớn lên thiếu một bản đồ về tình yêu lành, rồi chủ động đi tìm hình mẫu mới và học về việc một mối quan hệ ấm áp vận hành ra sao. Trong chính mối quan hệ của mình, tập làm điều cha mẹ không làm được: làm lành thay vì để xung đột đóng băng, nói ra cảm xúc thay vì im lặng, chọn ấm áp thay vì lặp lại lạnh lẽo.
Nguồn tham khảo
- Học qua quan sát (social learning, Bandura): trẻ học mô hình quan hệ từ việc quan sát cha mẹ.
- Lý thuyết gắn bó (Bowlby, Ainsworth): thiếu hình mẫu quan hệ lành ảnh hưởng tới khuôn mẫu vận hành nội tâm.
- Xu hướng tái tạo động lực gia đình quen thuộc (cưỡng bức lặp lại, Freud) dù không lành.
Chủ đề: Cấu trúc gia đình và tổn thương tuổi thơ
Đọc thêm cùng chủ đề:
Vì sao bạn cứ đau theo đúng một kiểu
Phần nhiều cái kiểu ấy bắt đầu từ căn nhà hồi nhỏ, trước cả người yêu đầu tiên.
- Bài trắc nghiệm khoảng 30 câu, chừng 10 phút, miễn phí
- Làm xong có ngay bản đồ của riêng bạn
- Làm lúc bạn có một mình và yên tĩnh
Đi tiếp cùng Quân Sư Nữ
Để thấy định nghĩa tình yêu mình thừa kế, hãy bắt đầu từ bài trắc nghiệm gốc rễ của tôi, khoảng 30 câu. Bạn cũng có thể đọc và soi cùng Quân Sư Nữ trong không gian Te Fung.
Đọc trang nền Cấu trúc gia đình: cách bạn yêu được viết từ ngôi nhà bạn lớn lên, và vì sao gia đình gốc quyết định cách mình yêu, Yêu sai người: nhìn từ cấu trúc.
Bài cùng chủ đề
Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ
Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.







