Độc thân và chọn người

Người tử tế làm bạn thấy nhạt, người thất thường làm bạn sống dậy: đó không phải tình yêu, đó là cơn nghiện có tên limerence

Limerence: người tử tế thấy nhạt, người thất thường gây nghiện

Người tử tế làm bạn thấy nhạt, người thất thường làm bạn sống dậy: đó không phải tình yêu, đó là cơn nghiện có tên limerence

Góc nhìn chuyên gia · Anna Runkle (Crappy Childhood Fairy)

Anh ta nhắn tin đều, đến đúng giờ, nói gì làm nấy. Và bạn thấy… nhạt. Trong khi cái người trả lời tin nhắn lúc có lúc không, ấm lạnh thất thường, ba tháng làm bạn khóc tám lần, chỉ cần hiện tên trên màn hình là tim bạn đập như trống hội. Bạn kết luận: chắc mình chỉ rung động được với “đúng người”. Quân Sư Nữ kết luận khác: bình yên làm bạn thấy chán không phải vì bạn hỏng. Là vì hệ thần kinh của bạn được luyện trong bão.

Limerence: cơn nghiện đội lốt tình yêu lớn nhất đời

Người tử tế làm bạn thấy nhạt không phải vì họ thiếu sức hút. Là vì hệ thần kinh của bạn đã quen đọc sự bất an thành rung động. Limerence là cơn nghiện một người không chắc chắn: lúc xa lúc gần, đẩy não vào chu kỳ thưởng phạt. Cái bạn gọi là sống dậy chỉ là cơ thể đang lên cơn, không phải tình yêu đang lớn.

Anna Runkle, người Mỹ, được hàng trăm nghìn người trên thế giới biết đến với cái tên Crappy Childhood Fairy, “bà tiên của những tuổi thơ tồi tệ”. Bà không phải bác sĩ. Bà là người từng sống cả tuổi trẻ với CPTSD, sang chấn phức tạp từ tuổi thơ, rồi xây cả một hệ thống phương pháp tự phục hồi mà giờ hơn 350.000 người theo học, và viết cuốn sách “Re-Regulated” về việc đưa hệ thần kinh về lại trạng thái điều hòa.

Trong số những thứ bà dạy, có một khái niệm bà gọi thẳng là triệu chứng CPTSD ít được nhắc đến nhất: limerence.

Limerence không phải là yêu. Nó là trạng thái say ám ảnh một người không thể thuộc về mình: người đã có gia đình, người không quan tâm đến bạn, người ở quá xa, thậm chí người bạn gần như không quen. Bạn dựng cả một cuộc tình trong đầu. Bạn đọc đi đọc lại một tin nhắn ba dòng. Bạn phân tích một cái like lúc 11 giờ đêm như phân tích kinh thư. Bạn sống bằng những “dấu hiệu”. Người ngoài nhìn vào thấy chẳng có gì. Bên trong bạn là cả một vũ trụ vận hành quanh một cái bóng.

Runkle chỉ ra điểm chung của những người dễ rơi vào limerence: họ là những đứa trẻ từng bị bỏ đói cảm xúc. Không nhất thiết bị đánh đập. Chỉ cần nhu cầu cảm xúc tuổi thơ không được đáp ứng: mẹ bận, bố vắng, nhà đông con, không ai hỏi hôm nay con thế nào. Đứa trẻ đó học cách tự nuôi mình bằng tưởng tượng. Lớn lên, nó tiếp tục đổ toàn bộ năng lượng yêu thương vào những quan hệ không có thật hoặc không thể được đáp lại. Và chính điều đó chặn đứng khả năng xây một quan hệ thật.

Biểu đồ vòng lặp limerence: chập chờn, dopamine, thấp thỏm, dỗ lại
Vòng lặp limerence: phần thưởng bất định gây nghiện.

Vì sao người tử tế gây “không cảm xúc”

Giờ đến câu hỏi bạn thật sự muốn biết: tại sao người tốt với mình thì mình chán?

Hãy hình dung hệ thần kinh như một cái máy đo thời tiết. Máy của người lớn lên trong nhà êm ấm được hiệu chỉnh ở mức “trời quang”. Còn máy của đứa trẻ lớn lên giữa những cơn giận bất chợt của bố, những ngày mẹ im lặng không rõ lý do, được hiệu chỉnh ở mức “bão”. Với nó, hồi hộp, phấp phỏng, đoán ý, chờ đợi trong lo âu… không phải tín hiệu nguy hiểm. Đó là tín hiệu của NHÀ. Là cảm giác quen nhất trên đời.

Nên khi một người đàn ông thất thường xuất hiện, lúc nóng lúc lạnh, lúc gần lúc biến mất, hệ thần kinh của bạn nhận ra ngay tần số quen thuộc và reo lên: “Đây rồi! Cảm giác này! Chắc là tình yêu!” Còn khi một người ổn định xuất hiện, máy đo của bạn… không nhảy số. Không có adrenaline, không có cortisol, không có những đêm thao thức đoán già đoán non. Não bạn dịch sự vắng mặt của hỗn loạn thành “không có cảm xúc”.

Không phải bạn không rung động được với người tử tế. Là bạn chưa từng được dạy rằng tình yêu có thể yên.

Đây là chỗ Runkle khác với phần lớn lời khuyên ngoài kia. Người ta bảo bạn “chọn người tốt vào”. Bà bảo: vô ích, chừng nào hệ thần kinh của bạn còn dysregulated, còn mất điều hòa, thì bạn có chọn bằng lý trí, cơ thể vẫn sẽ chán người tốt và thèm cơn bão. Việc cần làm trước tiên không phải là chọn lại người. Là hiệu chỉnh lại máy đo.

• • •

Thứ tình yêu nuốt chửng này, thứ tình yêu không trao lại bất cứ điều gì, có thể tàn phá hạnh phúc của bạn và bỏ bạn lại trong cô độc kinh niên.

Anna Runkle · Crappy Childhood Fairy, podcast “Limerence: To Heal Obsession, Heal Wounds of Neglect” · 01/11/2022
Quân Sư Nữ

Để ý chữ “không trao lại bất cứ điều gì”. Đó là phép thử nhanh nhất giữa yêu và limerence. Tình yêu thật là dòng chảy hai chiều: bạn cho, bạn nhận, bạn được nhìn thấy. Limerence là dòng chảy một chiều đổ vào hư không: bạn cho, cho nữa, cho mãi, và thứ duy nhất bạn nhận lại là những “dấu hiệu” do chính bạn tự chế ra. Nó không nuôi bạn. Nó rút máu bạn, từng ngày, trong khi bạn tưởng mình đang sống mãnh liệt nhất.

So sánh tình yêu bình yên và limerence (cơn nghiện)
Tình yêu bình yên khác cơn nghiện limerence.

Tỉnh khỏi cơn nghiện: re-regulation, không phải cai người

Nếu bạn từng cố “quên anh ta” và thất bại, bạn biết cảm giác này: chặn số được ba ngày, ngày thứ tư lại vào xem story bằng tài khoản phụ. Runkle giải thích tại sao: bạn đang cai sai thứ. Người kia chỉ là cái chai. Cơn nghiện thật nằm ở chất rượu bên trong: trạng thái kích thích thần kinh mà ám ảnh mang lại, thứ giúp bạn không phải cảm nhận sự trống rỗng và buồn tẻ của đời sống thật.

Cho nên lộ trình của bà đi ngược với trực giác: đừng bắt đầu bằng việc xóa số. Bắt đầu bằng việc làm dịu hệ thần kinh mỗi ngày, thứ bà gọi là re-regulation: nhận diện những khoảnh khắc mình đang mất điều hòa (tim đập nhanh khi chờ tin nhắn, đầu quay mòng mòng kịch bản), viết ra những nỗi sợ và oán giận thay vì để chúng chạy vòng trong đầu, và quan trọng nhất, xây lại một đời sống thật có chất dinh dưỡng: người thật, việc thật, niềm vui thật. Bà nhận xét rất tỉnh: cơn ám ảnh bùng lên mạnh nhất khi cuộc sống của bạn cằn cỗi nhất. Cái bóng kia to đến thế vì căn phòng đời bạn đang trống.

Khi hệ thần kinh dần quen với trạng thái yên, một điều lạ xảy ra: người thất thường mất dần sức hút. Không phải vì bạn cố quên anh ta. Mà vì tần số của anh ta không còn là tần số của nhà bạn nữa.

Phần khó nghe

Quân Sư Nữ muốn nói cho bạn hiểu.

Người đàn ông bạn đang ám ảnh suốt hai năm qua có thể không hề biết, hoặc biết rất rõ và để yên như thế, vì có một người hâm mộ thầm lặng thì mất gì đâu. Hai năm đó anh ta sống đời anh ta. Còn bạn đóng băng đời mình để canh giữ một mối quan hệ chỉ tồn tại trong đầu bạn.

Và sự thật khó nuốt hơn: ám ảnh một người không thể có là một lựa chọn an toàn. Nghe vô lý, nhưng nhìn kỹ đi. Yêu người thật thì có thể bị từ chối thật, bị thấy thật, bị bỏ thật. Yêu một cái bóng thì không bao giờ. Bạn không kẹt trong limerence vì yêu quá sâu. Bạn kẹt vì nó cho bạn cảm giác yêu mà không phải liều bất cứ thứ gì.

Đứa trẻ năm xưa tự ôm mình bằng tưởng tượng vì không còn cách nào khác, nó đáng thương và nó đã làm rất tốt. Nhưng bạn không còn là nó. Bạn có lựa chọn mà nó không có. Tiếp tục sống bằng tưởng tượng bây giờ không còn là hoàn cảnh nữa. Là quyết định.

Trước khi bạn đóng bài này

Thử một câu hỏi nhỏ thôi: nếu cảm giác hồi hộp, phấp phỏng, chờ đợi kia biến mất hoàn toàn, giữa bạn và người đó còn lại gì? Nếu câu trả lời là “gần như không còn gì”, thì thứ bạn đang gìn giữ không phải một tình yêu. Là một thói quen thần kinh. Và thói quen, khác với định mệnh, là thứ có thể luyện lại được.

Đọc tiếp trong hệ Quân Sư Nữ: vì sao bạn cứ yêu trùng một kiểu người · nghiện cảm xúc đau khổ · Hệ Tư Tưởng Quân Sư Nữ

Vì sao bạn cứ gặp lại cùng một kiểu chuyện?

Người này khác người trước, mà đoạn kết giống nhau. Bài test 13 câu cho bạn thấy mình đang chọn người theo nếp nào.

  • 13 câu, chừng 5 phút, miễn phí
  • Kết quả hiện ngay, không cần để lại email

Làm bài test

Nếu bạn đang không an toàn
Bài viết này không thay thế tư vấn hoặc trị liệu cá nhân. Nếu bạn đang trong tình huống nguy hiểm, bị đe dọa, bị bạo lực, hoặc có ý nghĩ tự làm hại mình, hãy tìm hỗ trợ trực tiếp từ người thân đáng tin, chuyên gia, cơ quan chức năng, hoặc gọi số khẩn cấp tại nơi bạn sống. Tại Việt Nam, trường hợp nguy hiểm có thể gọi 113. Gặp bạo lực gia đình, có thể gọi Tổng đài quốc gia phòng, chống bạo lực gia đình (24/7) 117. Với trẻ em, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Nếu bạn ở quốc gia khác, hãy dùng số khẩn cấp địa phương.
“Bạn không yêu sai vì bạn ngốc.
Bạn yêu sai vì mô thức tuổi thơ dẫn đường.
Khi bạn tỉnh, bạn không còn lặp lại nữa.”
Nguồn: Anna Runkle (Crappy Childhood Fairy), podcast “Limerence: To Heal Obsession, Heal Wounds of Neglect” (01/11/2022) và webinar “Limerence: How to Escape the Prison of Obsessive Love” · Bài gốc: crappychildhoodfairy.com · Tham khảo thêm: Anna Runkle, “Re-Regulated” (2024).

Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ

Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.

Bạn nghĩ gì về bài này?

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chọn cookie