Vì sao tôi giống mẹ dù từng thề sẽ khác
Cả tuổi trẻ bạn thề sẽ không bao giờ giống mẹ: không cam chịu như mẹ, không nóng nảy như mẹ, không yêu kiểu của mẹ. Vậy mà càng lớn, bạn càng giật mình nhận ra những phản ứng, những câu nói, những mô thức của mẹ đang hiện ra trong chính mình. Không phải bạn thất bại trong việc làm khác đi. Là cái khuôn của mẹ đã ngấm vào bạn sâu hơn cả lời thề của bạn.
Trở nên giống mẹ dù đã thề sẽ khác là một trải nghiệm vừa hoang mang vừa đáng sợ với nhiều người. Hiểu vì sao điều đó xảy ra, dù bạn quyết tâm ngược lại, giúp bạn thôi tự trách và bắt đầu thật sự gỡ cái khuôn thay vì chỉ chống lại nó.
Bạn hấp thụ khuôn của mẹ trước khi biết mình hấp thụ
Một đứa trẻ học cách yêu, cách phản ứng, cách đối xử với người khác chủ yếu bằng cách quan sát và hấp thụ từ người gần nhất, thường là mẹ. Quá trình này diễn ra rất sớm, ở tầng vô thức, trước cả khi đứa trẻ có khả năng đánh giá hay chọn lọc. Nó không học những điều này như một bài học có thể từ chối, mà ngấm chúng vào như ngấm không khí, tới mức chúng trở thành một phần phản xạ của nó mà nó không hề biết.
Vì thế khi lớn lên và quyết tâm làm khác mẹ, bạn đang chống lại một cái gì đó đã nằm sâu trong tầng phản xạ của mình. Lời thề của bạn nằm ở tầng ý thức, còn cái khuôn của mẹ nằm ở tầng sâu hơn nhiều, được hình thành khi bạn còn quá nhỏ để chọn không nhận nó. Đó là lý do quyết tâm một mình hiếm khi đủ để không lặp lại.

Vì sao chống lại không phải là gỡ
Có một nghịch lý quan trọng: càng chống lại cái khuôn của mẹ, đôi khi bạn càng bị nó định hình. Khi bạn dồn sức để không giống mẹ ở một điểm, bạn vẫn đang để cái điểm đó của mẹ làm trung tâm cho cách bạn sống, chỉ là theo chiều ngược lại. Một người mẹ quá kiểm soát có thể sinh ra một con gái quá buông lỏng, một người mẹ quá hy sinh có thể sinh ra một con gái sợ cho đi, nhưng cả hai vẫn đang xoay quanh cái khuôn của mẹ, chứ chưa thật sự tự do khỏi nó.
Và trong những lúc bị cảm xúc cuốn đi, khi căng thẳng, khi tổn thương, cái phản xạ sâu nhất mới bật ra, và phản xạ đó thường chính là cái bạn hấp thụ từ mẹ. Bạn có thể cố cả ngày để khác mẹ, rồi trong một khoảnh khắc mất kiểm soát, thấy mình nói đúng câu của mẹ, phản ứng đúng kiểu của mẹ. Vì cái khuôn ấy vẫn ở đó, chưa được gỡ, chỉ bị đè xuống bằng ý chí.
Gỡ cái khuôn, không phải chống lại nó
Sự khác biệt cốt lõi nằm ở chỗ này: chống lại cái khuôn là cố làm ngược, còn gỡ cái khuôn là nhìn thẳng vào nó, hiểu nó, rồi chủ động chọn khác một cách có ý thức. Bước đầu của việc gỡ là gọi tên: cụ thể mình đang lặp lại cái gì của mẹ, trong tình huống nào, và cái khuôn đó dạy mình điều gì về việc yêu và phản ứng. Khi cái khuôn được nhìn thấy rõ, nó mất đi phần lớn sức mạnh vô thức.
Rồi thay vì chỉ cố không giống mẹ, bạn tập một cách phản ứng mới, của riêng mình, tại đúng những điểm cái khuôn cũ hay bật. Không phải làm ngược lại mẹ, mà làm theo cái bạn thật sự chọn khi tỉnh táo. Đây là sự khác biệt giữa một người con gái mãi xoay quanh việc giống hay khác mẹ, và một người đã thật sự bước ra để trở thành chính mình, một con người riêng với cách yêu riêng.
Hiểu mẹ để thôi bị mẹ định hình
Một phần của việc gỡ là hiểu rằng mẹ bạn cũng từng là một đứa trẻ hấp thụ cái khuôn từ mẹ của bà, và phần lớn những gì bà làm, bà làm vì đó là cái duy nhất bà có. Hiểu điều này không phải để bào chữa hay để tiếp tục oán giận, mà để thay sự phán xét bằng một sự hiểu, và từ chỗ hiểu, bạn không còn bị mắc kẹt trong việc phản ứng với mẹ, dù là giống hay khác.
Khi bạn thôi để cái khuôn của mẹ làm trung tâm, dù bằng cách lặp lại hay bằng cách chống lại, bạn được tự do viết một cách sống và một cách yêu thật sự là của mình. Bạn không bị kết án phải giống mẹ, và cũng không phải dành cả đời để chứng minh mình khác mẹ. Bạn chỉ cần trở thành chính mình, và đó là điều mà cả việc lặp lại lẫn việc chống lại đều không cho bạn, chỉ có việc gỡ mới cho.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tôi giống mẹ dù đã thề sẽ khác?
Vì bạn hấp thụ cái khuôn của mẹ từ rất sớm, ở tầng vô thức, trước cả khi có khả năng chọn lọc. Cái khuôn đó ngấm vào như ngấm không khí và trở thành phản xạ của bạn. Lời thề của bạn nằm ở tầng ý thức còn cái khuôn của mẹ nằm sâu hơn nhiều, nên quyết tâm một mình hiếm khi đủ để không lặp lại, nhất là trong những lúc bị cảm xúc cuốn đi.
Vì sao càng cố không giống mẹ tôi càng thấy mình giống?
Vì càng chống lại cái khuôn của mẹ, đôi khi bạn càng bị nó định hình. Khi bạn dồn sức để không giống mẹ ở một điểm, bạn vẫn đang để cái điểm đó của mẹ làm trung tâm, chỉ theo chiều ngược lại. Và trong những lúc mất kiểm soát, cái phản xạ sâu nhất, thường chính là cái hấp thụ từ mẹ, mới bật ra.
Chống lại cái khuôn của mẹ có giống gỡ nó không?
Không. Chống lại cái khuôn là cố làm ngược, vẫn xoay quanh cái khuôn của mẹ. Gỡ cái khuôn là nhìn thẳng vào nó, hiểu nó, rồi chủ động chọn khác một cách có ý thức. Khi cái khuôn được nhìn thấy rõ, nó mất phần lớn sức mạnh vô thức, và bạn tập một cách phản ứng của riêng mình thay vì chỉ làm ngược lại mẹ.
Làm sao để thôi bị cái khuôn của mẹ định hình?
Gọi tên cụ thể mình đang lặp lại cái gì của mẹ và trong tình huống nào, rồi tập một cách phản ứng mới của riêng mình tại đúng những điểm cái khuôn cũ hay bật. Và hiểu rằng mẹ cũng hấp thụ cái khuôn từ mẹ của bà, để thay sự phán xét bằng một sự hiểu. Khi bạn thôi để cái khuôn của mẹ làm trung tâm, bạn được tự do trở thành chính mình.
Nguồn tham khảo
- Học qua quan sát và nội hóa khuôn của cha mẹ (social learning, internalization) ở tầng vô thức.
- Tiến trình truyền đời đa thế hệ (multigenerational transmission, Bowen).
- Phân biệt chống lại cái khuôn (phản ứng ngược) và gỡ cái khuôn (phân hóa bản thân có ý thức).
Chủ đề: Cấu trúc gia đình và tổn thương tuổi thơ
Đọc thêm cùng chủ đề:
Vì sao bạn cứ đau theo đúng một kiểu
Phần nhiều cái kiểu ấy bắt đầu từ căn nhà hồi nhỏ, trước cả người yêu đầu tiên.
- Bài trắc nghiệm khoảng 30 câu, chừng 10 phút, miễn phí
- Làm xong có ngay bản đồ của riêng bạn
- Làm lúc bạn có một mình và yên tĩnh
Đi tiếp cùng Quân Sư Nữ
Để gọi tên cái khuôn của mẹ trong mình, hãy bắt đầu từ bài trắc nghiệm gốc rễ của tôi, khoảng 30 câu. Và nếu bạn muốn gỡ cái khuôn một cách bài bản, 77 Ngày Trở Về Với Chính Mình đi cùng bạn.
Đọc trang nền Cấu trúc gia đình: cách bạn yêu được viết từ ngôi nhà bạn lớn lên, và mô thức ba đời là gì, truyền tổn thương qua thế hệ.
Bài cùng chủ đề
Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ
Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.







