Yêu sai người và vòng lặp

Vì sao tôi luôn bị thu hút bởi người tệ

Vì sao tôi luôn bị thu hút bởi người tệ

Vì sao tôi luôn bị thu hút bởi người tệ

Người tử tế nhắn tin đều, quan tâm thật lòng, thì bạn thấy nhạt. Người lúc nóng lúc lạnh, khó đoán, hay làm bạn tổn thương, thì bạn lại bị cuốn không dứt ra được. Bạn tự hỏi sao mình cứ mê đúng kiểu người không nên mê. Không phải bạn có gu tệ. Là hệ thần kinh của bạn đang nhầm sự bất an với sức hút.

Bị thu hút bởi người tệ và thờ ơ với người lành là một trong những nghịch lý làm người ta tự trách nhiều nhất. Nó không phải khuyết điểm tính cách, cũng không phải nghiệp duyên. Nó có cơ chế thần kinh rõ ràng, và khi hiểu cơ chế đó, bạn thôi đổ cho bản thân và bắt đầu nhìn thấy cái cò thật.

Cái não nghiện không phải tình yêu, mà là sự khó đoán

Thứ tạo cảm giác cuốn hút mãnh liệt với người lúc nóng lúc lạnh không phải độ sâu của tình cảm, mà là sự không chắc chắn. Khi phần thưởng đến không đều, lúc có lúc không, não tiết ra nhiều tín hiệu thèm muốn hơn cả khi phần thưởng đến đều đặn. Đây là cơ chế củng cố ngắt quãng, cùng nguyên lý khiến máy đánh bạc gây nghiện: chính vì không biết khi nào được thưởng, người ta càng bị dán mắt vào.

Áp vào tình yêu, người khó đoán biến bạn thành kẻ chờ đợi: chờ một tin nhắn, chờ một khoảnh khắc ấm áp hiếm hoi, và mỗi lần nó đến, cảm giác nhẹ nhõm dữ dội bị bạn đọc thành yêu sâu. Người tử tế đối xử ấm áp đều đặn thì không tạo ra cái vòng chờ đợi ấy, nên không cho bạn cú phê của sự nhẹ nhõm, và bị cảm nhận là thiếu lửa.

Khi cơ thể báo nguy bị đọc thành rung động

Có một cơ chế thứ hai. Tâm lý học chỉ ra hiện tượng gán nhầm trạng thái kích thích: khi tim đập nhanh, lòng bồn chồn vì lo lắng hay căng thẳng, người ta dễ diễn giải các dấu hiệu cơ thể đó thành sức hút lãng mạn. Ở cạnh một người khó đoán, cơ thể bạn thường xuyên trong trạng thái cảnh giác, và chính sự kích thích của báo động ấy bị đọc nhầm thành cảm giác yêu mãnh liệt.

Vì thế cái bạn gọi là rung động dữ dội đôi khi là hệ thần kinh đang la lên rằng có gì không an toàn ở đây. Người tử tế làm bạn bình tâm, và bình tâm thì không đập rộn ràng, nên bị nhầm là không có hóa học. Bạn đang đo tình yêu bằng cường độ báo động, một cái thước sai.

Sơ đồ báo động khác rung động
Đo tình yêu bằng cường độ báo động là cái thước sai.

Vì sao cái khuôn này quen tới mức thấy đúng

Cơ chế thần kinh không chạy trong chân không. Nó được nuôi bởi cái bản đồ ta mang từ thuở nhỏ. Nếu tình thương đầu đời của ta đến kèm sự thất thường, kèm phải gắng sức mới được chú ý, thì một người khó đoán sẽ cho cảm giác quen thuộc tới mức bị nhầm là tình yêu thật. Cái quen, kể cả khi là tổn thương, luôn dễ chịu với hệ thần kinh hơn cái lạ.

Đó là lý do người lành đôi khi làm ta thấy bứt rứt khó chịu thay vì an lòng: sự ổn định của họ không khớp với bản đồ cũ, nên ta không biết phải làm gì với nó. Không phải họ nhạt. Là ta chưa quen với một thứ tình thương không bắt mình phải lo sợ.

Đổi lại cái thước đo

Thấy ra cơ chế này không phải để ép mình lập tức yêu người mình thấy nhạt. Là để đổi cái thước. Thay vì hỏi người này có làm tim mình đập loạn không, ta tập hỏi ở cạnh người này hệ thần kinh mình dịu xuống hay căng lên, mình được là chính mình hay luôn phải dò xét. Cảm giác bình yên, vốn hay bị chê là nhạt, thật ra là dấu hiệu của an toàn, thứ nền móng của một tình yêu bền.

Việc tập nhận ra cái cò cần thời gian, vì cái phê của sự khó đoán rất thật và rất mạnh. Nhưng mỗi lần bạn gọi đúng tên nó, rằng đây là báo động chứ không phải rung động, bạn lấy lại được một chút quyền chọn. Và dần dần, một người làm bạn yên có thể thôi bị đọc là nhạt, mà bắt đầu được thấy là lành.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao tôi thấy nhạt với người tử tế và cuốn với người tệ?

Vì cảm giác cuốn hút với người khó đoán đến từ sự không chắc chắn chứ không từ độ sâu tình cảm. Phần thưởng đến không đều khiến não thèm muốn mạnh hơn, giống cơ chế gây nghiện của máy đánh bạc. Người tử tế đối xử ấm áp đều đặn không tạo ra vòng chờ đợi đó nên không cho bạn cú phê của sự nhẹ nhõm, và bị cảm nhận là thiếu lửa.

Cảm giác tim đập mạnh khi ở bên ai đó có phải là tình yêu không?

Không nhất thiết. Khi tim đập nhanh và lòng bồn chồn vì lo lắng, người ta dễ gán nhầm các dấu hiệu cơ thể đó thành sức hút lãng mạn. Ở cạnh người khó đoán, cơ thể thường trong trạng thái cảnh giác, và chính sự kích thích của báo động bị đọc nhầm thành yêu mãnh liệt.

Có phải tôi có gu tệ nên mới mê người không ra gì?

Không. Đây không phải khuyết điểm tính cách mà là cơ chế thần kinh kết hợp với bản đồ tình yêu hình thành từ sớm. Nếu tình thương thuở nhỏ đến kèm thất thường, một người khó đoán sẽ cho cảm giác quen tới mức bị nhầm là đúng, vì cái quen luôn dễ chịu với hệ thần kinh hơn cái lạ.

Làm sao để bắt đầu bị thu hút bởi người lành?

Bắt đầu từ việc đổi thước đo: thay vì hỏi người này có làm tim mình đập loạn không, hãy hỏi ở cạnh họ hệ thần kinh mình dịu xuống hay căng lên. Mỗi lần bạn gọi đúng tên cảm giác mãnh liệt là báo động chứ không phải rung động, bạn lấy lại một chút quyền chọn, và dần dần sự bình yên thôi bị đọc là nhạt.

Nguồn tham khảo

  • Cơ chế củng cố ngắt quãng (intermittent reinforcement) và tính gây nghiện của phần thưởng đến không đều.
  • Dutton và Aron (1974): gán nhầm trạng thái kích thích (misattribution of arousal).
  • Lý thuyết gắn bó (Bowlby, Ainsworth): vì sao sự ổn định của người an toàn có thể bị cảm nhận là nhạt.
Bài viết mang tính tham khảo về tâm lý, không thay thế cho tư vấn hoặc trị liệu cá nhân.

Vì sao bạn cứ đau theo đúng một kiểu

Phần nhiều cái kiểu ấy bắt đầu từ căn nhà hồi nhỏ, trước cả người yêu đầu tiên.

  • Bài trắc nghiệm khoảng 30 câu, chừng 10 phút, miễn phí
  • Làm xong có ngay bản đồ của riêng bạn
  • Làm lúc bạn có một mình và yên tĩnh

Làm bài trắc nghiệm

Đi tiếp cùng Quân Sư Nữ

Để hiểu vì sao hệ thần kinh mình nhầm báo động thành rung động, hãy bắt đầu từ bài trắc nghiệm gốc rễ của tôi, khoảng 30 câu. Bạn cũng có thể đọc và soi cùng Quân Sư Nữ trong không gian Te Fung.

Đọc thêm trang nền Yêu sai người: nhìn từ cấu trúc, yêu là gặp người hay gặp cảm giác và khi người kia thao túng.

Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ

Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.

Bạn nghĩ gì về bài này?

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chọn cookie