Ngoại tình và phản bội

Vì sao người ta ngoại tình, kể cả khi hôn nhân đang đẹp

Vì sao người ta ngoại tình, kể cả khi hôn nhân đang đẹp

Vì sao người ta ngoại tình, kể cả khi hôn nhân đang đẹp

Một người phụ nữ phát hiện chồng ngoại tình. Điều làm chị sốc không chỉ là sự phản bội, mà là một câu hỏi không sao trả lời nổi: nhà mình đâu có thiếu gì, anh ta có vợ, có con, có một gia đình êm ấm, vậy thì vì sao? Câu hỏi “vì sao” ấy là câu hỏi mà gần như ai bị phản bội cũng hỏi, và là câu mà bài này muốn trả lời cho thật rõ. Bởi vì câu trả lời gần như không bao giờ nằm ở khoảnh khắc phản bội, mà ở một chỗ sâu hơn nhiều.

Nói ngắn gọn: ngoại tình hiếm khi là một phút yếu lòng ngẫu nhiên. Nó thường là cách một người tìm cách lấp một chỗ trống bên trong họ, một chỗ trống thường đã có từ rất lâu trước cuộc hôn nhân. Hiểu được điều này không phải để bào chữa cho ai, mà để trả lời đúng câu hỏi “vì sao”, và từ đó mới biết nên chữa lành thế nào.

Ngoại tình không bắt đầu ở lúc bị phát hiện

Khi nhìn ngoại tình như một sự kiện, ta chỉ thấy cái khoảnh khắc: một tin nhắn, một cuộc gặp, một lần phản bội. Nhưng cái khoảnh khắc ấy giống như phần nổi của một tảng băng. Bên dưới nó là cả một quá trình đã âm thầm diễn ra từ lâu: một nhu cầu không được nói, một chỗ trống lớn dần, một sự xa cách len vào mà không ai để ý. Người thứ ba thường không phải nguyên nhân; họ chỉ xuất hiện đúng lúc một cánh cửa đã hé sẵn.

Cũng cần nói rõ một điều: ngoại tình không chỉ là chuyện thể xác. Nhà trị liệu Esther Perel, người dành nhiều năm làm việc với các cặp đôi sau phản bội, cho rằng ngoại tình bao gồm cả ngoại tình cảm xúc, khi một người tìm sự thấu hiểu, sự an ủi, sự được quan tâm ở ngoài hôn nhân, ngay cả khi không có gì về thân xác. Cái tạo nên sự phản bội không nhất thiết là đụng chạm, mà là một không gian bí mật được giấu khỏi người bạn đời.

Vì sao một cuộc hôn nhân đang đẹp vẫn có thể có ngoại tình

Đây là câu hỏi làm nhiều người đau đầu nhất, vì nó có vẻ phi lý: nếu hôn nhân tốt, nếu vợ chồng yêu thương nhau, thì cớ gì còn ngoại tình? Câu trả lời nằm ở một sự thật quan trọng: nhiều chỗ trống dẫn tới ngoại tình không nằm trong cuộc hôn nhân, mà nằm bên trong người đi ngoại tình.

Hãy hình dung một người đàn ông có một người vợ tốt, một mái nhà ấm, nhưng bên trong anh ta mang một cảm giác trống rỗng đã có từ thời thơ ấu, một cơn đói được công nhận, được thấy mình quan trọng, mà không một ai có thể lấp đầy thay anh. Khi một người khác bước vào và làm anh thấy mình sống động trở lại, thấy mình được khao khát, được chú ý, anh nhầm cái cảm giác ấy là tình yêu, là thứ mình đang thiếu. Nhưng thật ra anh không tìm một người khác; anh đang cố tìm lại một phần của chính mình. Esther Perel mô tả điều này rất sắc: nhiều người trong ngoại tình không đi tìm một người tình, họ đi tìm một phiên bản của chính mình mà họ đã đánh mất.

Vậy nên không phải vì hôn nhân thiếu sót nên người ta mới ngoại tình. Là vì bên trong người ấy có một chỗ trống mà không một cuộc hôn nhân nào lấp được, đơn giản vì cái chỗ trống ấy đã có từ trước cả hôn nhân. Đây là điều an ủi quan trọng cho người bị phản bội: việc chồng hay vợ bạn ngoại tình thường không phải bằng chứng rằng bạn chưa đủ tốt, mà là dấu hiệu của một chỗ trống bên trong họ mà bạn không tạo ra và cũng không thể chữa thay.

Sơ đồ chỗ trống bên trong người ấy
Không hôn nhân nào lấp được một chỗ trống đã có từ trước nó.

Làm sao nhận ra một người đang thấy “chưa đủ” bên trong

Đây là câu hỏi thực tế: cái chỗ trống bên trong ấy trông như thế nào, làm sao nhận ra? Sự thật là nó rất khó thấy, vì nhiều khi chính người mang nó cũng không gọi tên được. Nhưng có vài dấu hiệu thường gặp.

Một là một sự bồn chồn dai dẳng dù bề ngoài đủ đầy, một cảm giác “thiếu cái gì đó” không rõ là cái gì, ngay cả khi cuộc sống có vẻ ổn. Hai là một cơn khát được thấy, được khao khát, được chú ý theo cách mà đời sống hôn nhân thường nhật không còn mang lại. Ba là xu hướng đi tìm sự sống động, sự mới mẻ, ở những nơi mới, như thể chỉ ở đó họ mới thấy mình còn đang sống. Bốn là một sự tách rời âm thầm: họ vẫn làm tròn vai chồng, vai vợ, nhưng phần đời sống bên trong thì đã đi chỗ khác từ lâu.

Quan trọng: những dấu hiệu này không có nghĩa một người chắc chắn sẽ ngoại tình. Rất nhiều người mang chỗ trống ấy mà không bao giờ phản bội, vì họ chọn nhìn vào nó và chữa nó, thay vì tìm cách lấp nó ở bên ngoài. Dấu hiệu là một lời mời để nhìn vào trong, không phải một bản án.

Năm chỗ trống hay mở đường cho ngoại tình

Để cụ thể hơn, có thể kể tên năm chỗ trống hay xuất hiện trước khi người thứ ba bước vào. Xin nhấn mạnh: đây là những chỗ trống, không phải những kiểu người. Ai cũng có thể rơi vào một trong số chúng, và có một chỗ trống không có nghĩa là sẽ ngoại tình.

Chỗ trống cảm xúc. Một người thấy mình không được hiểu, không được nhìn thấy trong hôn nhân. Thường không phải vì người kia tệ, mà vì cả hai chưa học được cách nói và nghe nhu cầu của nhau.

Chỗ trống trong sự gần gũi. Đời sống vợ chồng trở nên quen tới mức nguội đi, và một người bắt đầu khao khát lại cái cảm giác được mong muốn.

Chỗ trống của chính mình. Một người đánh mất một phần con người mình giữa những vai trò, và đi tìm lại nó, nhầm rằng nó nằm ở một người khác.

Chỗ trống ở ranh giới. Những mối quan hệ, những cuộc trò chuyện thân mật với người ngoài không có một lằn ranh rõ ràng, và sự mập mờ ấy lớn dần thành một cánh cửa.

Chỗ trống của những điều không nói. Hai người không nói ra những bất mãn, những sợ hãi, những nhu cầu, để chúng âm thầm tích lại thành một khoảng cách.

Vì sao có người dễ rơi vào hơn: cái khuôn từ gia đình

Mỗi người mang vào hôn nhân một cái khuôn về tình yêu, học từ ngôi nhà mình lớn lên. Có người học rằng yêu là im lặng, vì cha mẹ chưa từng nói ra tình thương. Có người mang một vết cũ, một nỗi sợ bị bỏ rơi, và vô thức tìm cách ra tay trước để khỏi bị bỏ lại. Và có một cái khuôn mà tôi muốn nói thẳng, vì nó là cái tôi gặp nhiều nhất và cũng lo nhất: cái khuôn của người đàn ông lớn lên bên một người cha ngoại tình.

Tôi sẽ thành thật. Tôi rất muốn tin điều ngược lại. Tôi muốn tin rằng một người con trai từng chứng kiến cha mình phản bội mẹ, đau tới vậy, sẽ thề với lòng và giữ được lời thề đó, sẽ là người chồng khác hẳn cha. Nhưng qua nhiều năm ngồi nghe, quan sát và tìm hiểu, tôi gần như chưa gặp một người đàn ông nào lớn lên cạnh một người cha ngoại tình mà về sau không lặp lại. Phần lớn, dù trong lòng không muốn, dù từng ghét cay ghét đắng điều cha làm, rốt cuộc vẫn đi đúng con đường ấy. Tôi nói điều này không phải để kết tội đàn ông, mà vì tôi tin một sự thật khó nghe bảo vệ người phụ nữ tốt hơn một lời an ủi dễ chịu.

Vì sao cái khuôn này dính tới vậy? Vì một đứa con trai lớn lên trong một ngôi nhà nơi ngoại tình đã từng xảy ra sẽ ngấm nó như ngấm không khí, ở một tầng sâu hơn lý trí. Với cậu, phản bội không còn là điều không thể tưởng tượng; nó là một cái đã thấy, một lối đi đã có người mở sẵn. Thêm vào đó thường là một vết tổn thương từ chính việc chứng kiến, và một sự im lặng của cả nhà quanh chuyện đó, khiến cái khuôn không bao giờ được gọi tên để mà gỡ. Nghiên cứu về truyền mô thức liên thế hệ cũng cho thấy người có cha mẹ từng ngoại tình có khả năng ngoại tình cao hơn đáng kể so với người không có.

Vậy có nghĩa là vô vọng không? Tôi sẽ không nói dối bạn rằng chỉ cần yêu đủ nhiều, chỉ cần một người vợ đủ tốt là cái khuôn ấy tự tan. Tôi chưa thấy điều đó xảy ra. Những trường hợp hiếm hoi thoát ra được mà tôi biết, không ai thoát nhờ thiện chí hay nhờ tình yêu của người khác; họ thoát bằng cách tự mình nhìn thẳng vào cái khuôn của cha, gọi tên nó, và làm cái việc đau đớn là gỡ nó ra một cách có ý thức. Đó là việc hiếm người chịu làm, và cũng chính vì thế mà phần lớn vẫn lặp lại. Cho nên, nếu bạn đang yêu một người mang cái khuôn này, xin đừng đặt cược vào hy vọng rằng anh ta sẽ khác chỉ vì anh ta thương bạn. Hãy nhìn xem anh ta có dám nhìn thẳng vào cái khuôn của cha mình hay không. Đó mới là điều nói lên tất cả.

Người bị phản bội: vì sao biết mà khó rời đi

Một câu hỏi khác cũng nhức nhối: vì sao nhiều người biết rõ mình bị phản bội mà vẫn không rời đi được? Câu trả lời không phải là họ yếu đuối. Sau một cú phản bội, người ta thường rơi vào một sự giằng xé giữa hai hình ảnh trái ngược về cùng một người: người đã làm mình đau, và người mình đã yêu, đã có cả một cuộc đời chung. Hai hình ảnh ấy kéo về hai phía, và chính sự giằng xé đó, chứ không phải sự yếu đuối, giữ người ta lại. Thêm vào đó là nỗi sợ mất một gia đình, lo cho con cái, và một niềm tin được cài rằng giữ được hôn nhân là trách nhiệm của mình. Hiểu điều này để người bị phản bội thôi tự trách mình vì đã không dứt khoát.

Phục hồi hay rời đi: nhìn theo các chặng của Gottman

Sau phản bội, một cặp đôi đứng trước hai con đường, và cả hai đều có thể là lựa chọn đúng tùy hoàn cảnh. Nhà nghiên cứu John Gottman, qua nhiều năm làm việc với các cặp sau ngoại tình, mô tả việc hàn gắn không phải là quên đi, mà đi qua ba chặng: thú nhận và chịu trách nhiệm một cách trung thực từ phía người ngoại tình; điều chỉnh, khi hai người cùng nhìn vào cái cấu trúc đã dẫn tới phản bội và thật sự thay đổi nó; và gắn bó lại, khi sự an toàn được xây lại từng chút một. Nếu thiếu chặng đầu, sự trung thực, thì hai chặng sau khó mà có thật. Và đôi khi, sau khi nhìn thẳng vào mọi thứ, rời đi mới là lựa chọn lành cho một người. Cái quan trọng không phải là ở hay đi, mà là quyết định ấy được đưa ra từ chỗ tỉnh táo và hiểu rõ, chứ không từ nỗi sợ hay sự bám víu.

Hôn nhân của bạn đang chạy theo nếp nào?

Cãi một chuyện cũ lần thứ mười, hay im lặng cả tuần. Bài test 13 câu gọi tên cái nếp đang lặp trong nhà bạn.

  • 13 câu, chừng 5 phút, miễn phí
  • Kết quả hiện ngay, không cần để lại email
  • Nếu người khác có thể xem điện thoại của bạn, mở trang trong tab ẩn danh

Làm bài test

Câu hỏi thường gặp

Vì sao một cuộc hôn nhân đang đẹp vẫn có thể có ngoại tình?
Vì nhiều chỗ trống dẫn tới ngoại tình nằm bên trong người đi ngoại tình, không nằm trong hôn nhân. Một cuộc hôn nhân, dù tốt tới đâu, cũng không lấp được một chỗ trống đã có từ trước cả hôn nhân. Việc người kia ngoại tình thường không phải bằng chứng rằng bạn chưa đủ tốt.

Làm sao biết một người đang thấy “chưa đủ” bên trong?
Vài dấu hiệu: một sự bồn chồn dai dẳng dù đủ đầy, cảm giác “thiếu cái gì đó” không gọi tên được, cơn khát được thấy và được khao khát, và một sự tách rời âm thầm dù vẫn làm tròn vai. Nhưng các dấu hiệu này không có nghĩa một người chắc chắn sẽ ngoại tình.

Cha mẹ ngoại tình thì con có ngoại tình không?
Đây không phải một thứ di truyền tuyệt đối, nhưng theo những gì tôi đã chứng kiến và tìm hiểu, đây là cái khuôn dính nhất. Tôi rất muốn tin điều ngược lại, nhưng gần như chưa gặp người đàn ông nào lớn lên cạnh một người cha ngoại tình mà về sau không lặp lại. Số rất ít thoát ra được đều phải tự nhìn thẳng và gỡ cái khuôn một cách có ý thức, chứ không thoát nhờ tình yêu của người khác. Đừng đặt cược vào hy vọng anh ta sẽ khác chỉ vì thương bạn.

Hiểu ngoại tình theo cấu trúc có phải là bào chữa cho người ngoại tình không?
Không. Hiểu cái chỗ trống bên dưới không xóa đi trách nhiệm của người đã chọn phản bội. Nó chỉ giúp trả lời đúng câu hỏi “vì sao”, để chữa lành đúng chỗ và để không lặp lại.

Nguồn tham khảo

  • Esther Perel, The State of Affairs (2017), ngoại tình nhìn ở tầng ý nghĩa và cấu trúc.
  • Shirley Glass, Not Just Friends (2003), ngoại tình cảm xúc và cách hàn gắn.
  • John Gottman, nghiên cứu về phục hồi sau phản bội.
  • John Bowlby, Attachment and Loss (1969 tới 1980), khuôn mẫu vận hành nội tâm và mã tổn thương.

Nếu bạn đang không an toàn

Bài viết này không thay thế tư vấn hoặc trị liệu cá nhân. Nếu bạn đang trong tình huống nguy hiểm, bị đe dọa, bị bạo lực, hoặc có ý nghĩ tự làm hại mình, hãy tìm hỗ trợ trực tiếp từ người thân đáng tin, chuyên gia, cơ quan chức năng, hoặc gọi số khẩn cấp tại nơi bạn sống. Tại Việt Nam, trường hợp nguy hiểm có thể gọi 113. Gặp bạo lực gia đình, có thể gọi Tổng đài quốc gia phòng, chống bạo lực gia đình (24/7) 117. Với trẻ em, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Nếu bạn ở quốc gia khác, hãy dùng số khẩn cấp địa phương.

Đi tiếp cùng Quân Sư Nữ

Để soi cái khuôn và chỗ trống bạn mang theo trong tình yêu, hãy bắt đầu từ bài trắc nghiệm gốc rễ của tôi, khoảng 30 câu. Và nếu bạn muốn đọc rồi viết lại cái chương trình tình yêu của mình, 77 Ngày Đọc Được Chương Trình Tình Yêu Của Bạn đi cùng bạn.

Đọc thêm ngoại tình hệ thống là gì, mã tổn thương là gì, và trang nền Ngoại tình, Hôn nhân.

Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ

Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.

Bạn nghĩ gì về bài này?

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chọn cookie