Ái kỷ và ích kỷ khác nhau thế nào?
Có một câu nhiều người hỏi tôi mà giọng nhỏ hẳn đi: người đàn ông của mình chỉ ích kỷ một chút, hay là ái kỷ. Bạn ngại dùng chữ nặng, sợ oan cho anh ta, nên cứ để ngỏ rồi quay ra trách mình khắt khe. Có khi bạn đã đếm dấu hiệu trên mạng lúc 1 giờ sáng, đọc xong càng rối.
Hai chữ này khác nhau thật, tôi sẽ nói rõ. Nhưng «anh ta có phải ái kỷ không» không phải câu bạn cần trả lời. Câu bạn cần là: anh ta làm gì, lặp lại bao nhiêu lần, và bạn có đang an toàn không.
Ích kỷ là gì, ái kỷ là gì
Ích kỷ là thói quen đặt phần mình lên trước. Người ích kỷ vẫn biết bạn buồn, vẫn hiểu bạn cần gì, chỉ là lúc đó họ chọn mình. Sau đó họ có thể áy náy, nhận ra và sửa. Ai cũng có lúc ích kỷ.
Ái kỷ, dùng đúng nghĩa trong tâm lý học, là tên một rối loạn nhân cách: một kiểu sống bền vững qua nhiều năm, với cảm giác mình đặc biệt, nhu cầu được ngưỡng mộ không dứt và rất ít thấu cảm. Đó là một chẩn đoán. Chẩn đoán là việc của bác sĩ chuyên khoa hay nhà tâm lý lâm sàng sau khi gặp trực tiếp người đó, qua nhiều buổi. Không phải việc của bạn sau vài trận cãi nhau, cũng không phải việc của tôi qua vài dòng bạn kể.
Tôi nói vậy không phải để bênh ai. Bạn có thể mất hàng tháng tự cãi với mình xem anh ta «đủ nặng» chưa, trong khi điều làm bạn kiệt sức vẫn diễn ra mỗi tuần.
Khác nhau ở một chỗ: sự thấu cảm
Người ta hay chia thấu cảm làm 2 lớp. Lớp thứ nhất là hiểu: đọc được người kia đang buồn hay đang sợ. Lớp thứ hai là cảm: thấy lòng mình chùng xuống theo nỗi đau đó.
Người ích kỷ thường còn cả hai lớp, nên khi bạn nói mình đau, có gì đó trong họ động lại. Ở những người giới chuyên môn mô tả là ái kỷ nặng, lớp hiểu có khi rất sắc, còn lớp cảm thì mỏng. Họ biết bạn yếu ở đâu, và đôi khi dùng chính hiểu biết đó để giữ bạn ở thế dưới.
Nhưng bạn không nhìn được vào lòng người khác. Thứ bạn thấy được là anh ta làm gì sau khi bạn nói. Một câu «anh hiểu vì sao em giận» nghe rất đúng, mà hôm sau mọi chuyện y như cũ, thì câu ấy chưa nói lên điều gì.

Vậy làm sao để tự soi
Bạn không cần biết anh ta thuộc nhóm nào. Bạn cần quan sát thật thà, nhiều lần, ghi lại nếu được. Khi bạn nói ra nỗi đau của mình, người kia dịu lại và điều chỉnh, hay xoay câu chuyện về phía họ. Khi bạn đặt một ranh giới nhỏ, họ tôn trọng, hay phạt bạn bằng im lặng. Sau nhiều lần hứa, họ thay đổi thật, hay hứa xong lại lặp y như cũ.
Câu trả lời nằm ở hành vi lặp lại theo thời gian, nhất là lúc anh ta bị từ chối hay phải chịu trách nhiệm. Một lần thì chưa nói được gì. Mười lần cùng một kiểu thì đó là cách anh ta đối xử với bạn, gọi bằng tên gì cũng thế.

Nhiều người lớn lên với ý nghĩ người phụ nữ tốt phải bao dung, phải cố hiểu thêm chút nữa. Cố hiểu không sai, nhưng thấu hiểu không phải giấy phép để chịu đựng.
Người có thấu cảm nhận thức có thể nói “tôi hiểu vì sao bạn giận”, mà trạng thái cảm xúc của họ không hề đổi.
Bạn không cần một cái nhãn mới được phép mệt hay được đặt ranh giới. Bị coi nhẹ nhiều lần đã đủ lý do. Ở lại hay rời đi là quyền của bạn. Muốn có người nhìn cùng thì một nhà tâm lý gặp trực tiếp bạn giúp được nhiều hơn mọi bảng dấu hiệu trên mạng.
Kế hoạch an toàn đi trước
Nếu anh ta từng dọa, từng đánh, từng đập phá đồ đạc, hay bạn thấy sợ khi nghĩ tới phản ứng của anh ta, thì chuyện ích kỷ hay ái kỷ xếp sau. Đừng bắt đầu bằng một cuộc nói chuyện thẳng mặt.
Chọn một người bạn tin, kể cho họ nghe và thống nhất một câu ám hiệu. Biết trước một chỗ có thể đến ngay trong đêm. Để giấy tờ tùy thân, giấy tờ của con, một ít tiền và điện thoại đã sạc ở nơi lấy được nhanh. Ghi lại những lần bị dọa, kèm ngày, cất ở chỗ anh ta không mở được.
Quân Sư Nữ muốn bạn nhớ
Đọc thêm để đi sâu hơn
Nhìn rõ điều đang thật sự xảy ra
Bài đánh giá này không chẩn đoán ai. Nó giúp bạn thấy những hành vi lặp lại đang ảnh hưởng tới mình.
- Khoảng 3 phút, miễn phí
- Nếu người khác có thể xem điện thoại của bạn, mở trang trong tab ẩn danh
Muốn đi tiếp từng ngày: khóa 77 ngày. Cần gỡ đúng một chuyện với Quân Sư Nữ: Tư vấn 1-1.
Bạn yêu sai vì mô thức tuổi thơ dẫn đường.
Khi bạn tỉnh, bạn không còn lặp lại nữa.”
Bài cùng chủ đề
Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ
Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.







