Tự nhận thức và phát triển

Anh hỏi “em muốn ăn gì, em muốn gì?”, và bạn thật sự không biết: người phụ nữ chạy bằng bình rỗng

featured-jonice-webb-cen-numbness

Anh hỏi “em muốn ăn gì, em muốn gì?”, và bạn thật sự không biết: người phụ nữ chạy bằng bình rỗng

Góc nhìn chuyên gia · Dr. Jonice Webb

Buổi hẹn đầu, anh ta hỏi: “Em muốn ăn gì?”. Bạn nói: “Gì cũng được.” Năm thứ năm hôn nhân, anh ta hỏi: “Em thật sự muốn gì ở anh?”. Bạn im lặng. Không phải vì bạn giận. Không phải vì bạn giấu. Mà vì khi nhìn vào trong, bạn thấy một khoảng trống: bạn thật sự không biết mình muốn gì. Chưa từng biết. Và bạn tưởng đó là tính cách. Tâm lý học có một cái tên khác cho nó.

Người phụ nữ làm mọi việc đúng, nhưng bên trong chỉ thấy trống

Khi được hỏi muốn gì mà trong đầu trống rỗng, đó không phải vì bạn dễ tính. Là vì đã quá lâu bạn ưu tiên nhu cầu của người khác đến mức quên mất tín hiệu của chính mình. Muốn là một cơ bắp: không dùng đủ lâu thì teo đi. Bắt đầu lại từ những điều rất nhỏ, một món ăn, một buổi tối, là cách dạy lại cơ thể rằng nhu cầu của bạn cũng được phép tồn tại.

Dr. Jonice Webb là nhà tâm lý học Mỹ, người đầu tiên viết hẳn một cuốn sách về hiện tượng này năm 2012: “Running On Empty”, tạm dịch “Chạy bằng bình rỗng”. Bà đặt tên cho thứ mà hàng triệu người mang trong mình nhưng không gọi tên được: Childhood Emotional Neglect (CEN), sự bỏ bê cảm xúc thời thơ ấu.

Định nghĩa của bà rất gọn: CEN xảy ra khi cha mẹ không nhận ra, không công nhận và không hồi đáp đủ với cảm xúc của đứa con trong quá trình nuôi dạy. Để ý: không cần đánh đập. Không cần chửi mắng. Cha mẹ có thể nuôi con ăn học đầy đủ, lo từng bữa cơm manh áo, và vẫn bỏ bê cảm xúc của con một cách hoàn hảo, chỉ bằng việc không bao giờ hỏi: “Con thấy thế nào?”

Trong bài viết trên blog của mình, bà liệt kê những cách người trưởng thành mô tả cảm giác “rỗng” đó: một khoảng hổng trong bụng, một cảm giác như mình không có cảm xúc, sống cuộc đời mình ở chế độ tự lái, cạn kiệt mà không còn gì để cho thêm, lạc lõng và không thỏa mãn dù mọi thứ “ổn”. Và bà chốt: tất cả quy về một mẫu số, một cảm nhận sâu và khó chịu rằng có thứ gì đó quan trọng đang thiếu vắng bên trong bạn.

Bạn không cần tuổi thơ bất hạnh để thành người phụ nữ này

Đây là chỗ nhiều bạn đọc sẽ phản đối: “Nhưng bố mẹ mình tốt mà. Mình đâu có bị làm sao.” Đúng. Đó chính là điểm tàn nhẫn nhất của CEN: nó vô hình. Bạo hành để lại ký ức. Bỏ bê cảm xúc để lại khoảng trắng. Bạn không thể nhớ về những câu hỏi chưa bao giờ được hỏi, những cái ôm chưa bao giờ được trao, những lần bạn buồn mà cả nhà coi như không thấy.

Phiên bản Việt Nam của nó nghe quen tai lắm: “Trẻ con biết gì mà buồn.” “Nín ngay.” “Khóc cái gì mà khóc, có chuyện gì to tát đâu.” “Lo học đi, nghĩ linh tinh.” Cộng thêm một lớp riêng cho con gái: ngoan là không đòi hỏi, hiếu thảo là không làm bố mẹ phiền lòng, ý kiến riêng là hỗn. Một bé gái lớn lên trong môi trường đó học được bài học sống còn: cảm xúc của mình là thứ không ai cần, tốt nhất là cất đi.

Nếu bạn từng đọc bài về cô bé nén khóc trước mặt mẹ trên Quân Sư Nữ, bạn đã thấy CEN ở dạng hạt giống. Bài hôm nay nói về cái cây mọc ra từ hạt giống đó: người phụ nữ trưởng thành đã tê liệt với chính nhu cầu của mình.

Bức tường não bộ dựng lên năm 5 tuổi, và hóa đơn đến năm 35 tuổi

Cơ chế mà Dr. Webb mô tả nghe gần như nhân từ: khi đứa trẻ cảm nhận rằng cảm xúc của mình không được chào đón trong gia đình, não bộ của nó tự động xây tường, ngăn cảm xúc lại, để những cảm xúc “phiền phức” đó không làm khổ nó và bố mẹ nó. Đó là một giải pháp thông minh tuyệt vời của một đứa trẻ không có lựa chọn nào khác.

Vấn đề là bức tường không tự sập khi bạn 18 tuổi. Bạn lớn lên, sống sau bức tường đó mà không hề biết nó tồn tại. Theo Dr. Webb, cảm xúc lẽ ra là thứ cho bạn biết nên theo đuổi gì và tránh gì, quan tâm ai, muốn gì và cần gì, đồng thời cấp năng lượng và động lực cho tất cả những điều ấy. Bị cắt khỏi nguồn đó, bạn trôi: không rõ mình là ai, yêu vì người ta chọn mình chứ không phải vì mình chọn người ta, làm việc chăm như một cái máy mà không biết để làm gì, cho đi mãi mà không nhận lại đủ, rồi cạn.

Quân Sư Nữ muốn nối thêm một tầng vào chuyện tình yêu, vì đây là nơi cái bình rỗng trả giá đắt nhất. Người phụ nữ không biết mình muốn gì là người phụ nữ cực kỳ “dễ yêu”: cô ấy không đòi hỏi, không phiền hà, gì cũng được, đi đâu cũng chiều. Đàn ông trưởng thành cảm xúc sẽ thấy lạ: “sao em không bao giờ nói em muốn gì?”. Nhưng đàn ông ích kỷ thì thấy tiện. Vậy nên cái bình rỗng có một lực hút thầm lặng: nó kéo về phía bạn đúng những người chỉ cần một người phục vụ không yêu sách. Không phải bạn chọn nhầm người. Là khoảng trống trong bạn đã chọn thay bạn.

• • •

“Cơ thể bạn biết có thứ gì đó đang thiếu, và nó gửi tín hiệu cho bạn. Nó gửi cảm giác trống rỗng trong bụng, trong ngực hay nơi cổ họng, như một cách nói: Chú ý! Có gì đó không ổn ở đây!”

Dr. Jonice Webb · drjonicewebb.com, “Why Does Emotional Neglect Make You Feel You Are Running On Empty?” · 2026
Quân Sư Nữ

Nghĩa là cảm giác trống rỗng không phải kẻ thù. Nó là bưu tá. Nó mang một lá thư mà tuổi thơ bạn chưa bao giờ được phép mở: “Bạn có cảm xúc. Chúng vẫn ở đây. Chúng đang chờ được nhận về.”

Phần khó nghe

Quân Sư Nữ muốn nói cho bạn hiểu.

“Em không biết em muốn gì” nghe có vẻ khiêm tốn, dễ thương, nhưng kéo dài đến năm 35 tuổi thì nó không còn dễ thương nữa. Nó là tín hiệu bạn đang sống đời mình bằng quyết định của người khác: chọn ngành bố mẹ thích, lấy người “hợp tuổi hợp nhà”, sinh con vì đến lúc, và đến một ngày ngồi giữa căn nhà đầy đủ mà nghe trong ngực mình rỗng như chuông gió.

Dr. Webb nói một câu sòng phẳng: hồi nhỏ, cảm xúc của bạn bị phớt lờ vì cha mẹ bạn, có thể là vô tình, không chào đón chúng. Nhưng bây giờ, người tiếp tục phớt lờ cảm xúc của bạn là chính bạn. Bạn đã thành người lớn. Bức tường ngày xưa cứu bạn, hôm nay giam bạn, và chìa khóa giờ nằm trong tay bạn chứ không nằm trong tay mẹ nữa. Đổ hết cho tuổi thơ là sự thật chỉ đúng một nửa, và nửa còn lại mới quyết định phần đời còn lại của bạn.

Trước khi bạn đóng bài này

Tuần này, thử một bài tập nhỏ mà Dr. Webb gọi là bước đầu của việc phá tường: mỗi ngày dừng lại ba lần, hỏi đúng một câu “ngay lúc này mình đang cảm thấy gì?”, và chấp nhận cả câu trả lời “không biết”. Hỏi đủ lâu, sẽ có một ngày khoảng trống trả lời bạn. Vì cảm xúc của bạn chưa từng chết. Chúng chỉ đứng sau bức tường, chờ bạn sang đón.

Đọc tiếp trong hệ Quân Sư Nữ: fawn response là gì · người vợ cô đơn nhất trong nhà · Hệ Tư Tưởng Quân Sư Nữ

Lo cho mọi người lâu rồi, giờ tới lượt mình

Khóa 77 Ngày Trở Về tập lại việc lo cho bản thân bằng bước nhỏ, mỗi ngày 10 tới 15 phút, học qua thư.

Xem khóa Trở Về

Nếu bạn đang không an toàn
Bài viết này không thay thế tư vấn hoặc trị liệu cá nhân. Nếu bạn đang trong tình huống nguy hiểm, bị đe dọa, bị bạo lực, hoặc có ý nghĩ tự làm hại mình, hãy tìm hỗ trợ trực tiếp từ người thân đáng tin, chuyên gia, cơ quan chức năng, hoặc gọi số khẩn cấp tại nơi bạn sống. Tại Việt Nam, trường hợp nguy hiểm có thể gọi 113. Gặp bạo lực gia đình, có thể gọi Tổng đài quốc gia phòng, chống bạo lực gia đình (24/7) 117. Với trẻ em, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Nếu bạn ở quốc gia khác, hãy dùng số khẩn cấp địa phương.
“Bạn không yêu sai vì bạn ngốc.
Bạn yêu sai vì mô thức tuổi thơ dẫn đường.
Khi bạn tỉnh, bạn không còn lặp lại nữa.”
Nguồn: Dr. Jonice Webb, “Why Does Emotional Neglect Make You Feel You Are Running On Empty?” · Sách “Running On Empty: Overcome Your Childhood Emotional Neglect” (2012) · Bài gốc: drjonicewebb.com
Bài viết mang tính tham khảo, phân tích, không thay thế tư vấn chuyên môn.

Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ

Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.

Bạn nghĩ gì về bài này?

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chọn cookie