Tự nhận thức và phát triển

Làm sao xây lại lòng tự trọng sau tổn thương tình cảm

Xây lại lòng tự trọng

Làm sao xây lại lòng tự trọng sau tổn thương tình cảm

Sau một tổn thương tình cảm, lòng tự trọng hay sụp không phải vì bạn yếu, mà vì giá trị bản thân bạn đã bị buộc vào một người hoặc một kết quả. Xây lại nó không phải bằng cách chứng minh mình đủ tốt qua thành tích hay một người mới, mà bằng lòng tự thương: đối xử với chính mình bằng sự tử tế thay vì phán xét. Nghiên cứu cho thấy đây là một trong những yếu tố dự báo hồi phục mạnh nhất.

Sau khi chia tay, chị làm đúng cái mà ai cũng khuyên: lao vào công việc, tập gym, đổi tóc, hẹn hò lại thật nhanh để chứng minh mình ổn. Nhìn từ ngoài, chị mạnh mẽ và đáng nể. Nhưng mỗi tối, khi mọi thứ lặng xuống, chị vẫn nghe một giọng nói quen thuộc trong đầu: tại mình không đủ tốt nên anh ta mới đi. Chị đang chạy rất nhanh, nhưng chạy quanh một cái hố, không phải ra khỏi nó.

Không phải bạn cần làm nhiều hơn để xứng đáng được yêu lại. Là bạn cần thôi tin rằng giá trị của mình phụ thuộc vào việc có được yêu hay không.

Vì sao tổn thương tình cảm bào mòn lòng tự trọng

Khi một quan hệ đổ vỡ, đặc biệt là một quan hệ có thao túng hay hạ thấp, cái mất lớn nhất thường không phải người kia, mà là lòng tin vào chính mình. Nếu suốt một thời gian dài bạn bị phủ nhận, bị làm cho thấy mình sai, mình thiếu, mình quá nhạy cảm, thì đến khi quan hệ kết thúc, cái giọng nói hạ thấp đó không biến mất theo người kia. Nó đã được cài vào trong, và tiếp tục nói thay họ.

Sâu hơn, với nhiều người, lòng tự trọng vốn đã bị buộc vào việc được người khác công nhận từ thời thơ ấu. Khi giá trị bản thân được treo lên một người hoặc một kết quả, thì mất người đó cũng là mất luôn cảm giác mình có giá. Cách Quân Sư Nữ nhìn gốc này nằm trong Hệ Tư Tưởng Quân Sư Nữ.

Cái bẫy: lấy lại tự trọng bằng thành tích và người mới

Phản xạ thường gặp sau tổn thương là cố chứng minh giá trị của mình: thành công hơn, đẹp hơn, có người mới nhanh hơn. Cách này cho cảm giác đỡ ngay, nhưng nó xây lòng tự trọng trên một nền vay mượn, vì nó vẫn dựa vào sự công nhận từ bên ngoài. Một ngày thành tích chững lại hoặc người mới rút đi, cái hố cũ lại mở ra y nguyên. Đây là lý do nhiều người giỏi giang vẫn thấy mình rỗng, vì họ đang lấp một vết thương bên trong bằng những thứ bên ngoài. Việc tách biệt cảm xúc và làm dịu tạm thay vì chữa thật được bàn trong cụm tự nhận thức: sống trong cấu trúc mới.

Lòng tự thương: cái nền vững hơn lòng tự trọng

Nhà nghiên cứu Kristin Neff đã chỉ ra một điều quan trọng: lòng tự thương trong nhiều mặt còn vững hơn lòng tự trọng. Lòng tự trọng dựa trên việc đánh giá mình tốt, nên nó lên xuống theo thành công và thất bại, và thường cần so sánh hơn người. Lòng tự thương thì không phụ thuộc vào việc mình hơn ai, nó là cách bạn đối xử với chính mình khi vấp ngã. Nghiên cứu cho thấy lòng tự thương gắn với sức bền cảm xúc lớn hơn, một hình ảnh bản thân chính xác hơn, và là một trong những yếu tố dự báo mạnh nhất cho việc hồi phục sau khi một mối quan hệ kết thúc.

Theo Neff, lòng tự thương gồm ba phần. Một là tử tế với mình thay vì phán xét mình khi đau. Hai là nhìn cảm xúc của mình một cách tỉnh, không phóng đại cũng không chối bỏ. Ba là nhận ra rằng vấp ngã và tổn thương là một phần của trải nghiệm con người, để thôi cảm thấy chỉ mình mình hỏng. Ba phần này, gộp lại, làm một việc mà thành tích không làm được: chúng cho bạn một giá trị không ai tước đi được, vì nó không treo vào ai.

Làm sao xây lại, từng bước

Bước đầu là để ý cái giọng nói trong đầu khi bạn vấp, và hỏi: mình có nói câu này với một người bạn thân đang đau không? Nếu không, thì cũng đừng nói nó với chính mình. Bước thứ hai là tách giá trị bản thân ra khỏi kết quả: bạn có giá không phải vì bạn được yêu, được khen, được chọn, mà như một điều có trước tất cả những thứ đó. Bước thứ ba là đi chậm. Có một điều người từng tổn thương cần biết: khi bắt đầu đối xử tử tế với mình, đôi khi cảm xúc cũ trào lên mạnh hơn trước, vì lần đầu bạn cho phép mình cảm. Hiện tượng này là bình thường và sẽ dịu dần. Cách đi đúng không phải nhanh, mà là chậm để đi được xa.

Không phải bạn phải thấy mình tuyệt vời thì mới đáng được yêu. Là bạn tập đứng về phía mình, nhất là lúc mình không tuyệt vời nhất.

Muốn xây một giá trị không treo vào ai

Bắt đầu bằng bài trắc nghiệm gốc rễ khoảng 30 câu, chừng 10 phút, miễn phí, để thấy cái khuôn của bạn đi ra từ căn nhà nào.

Làm bài trắc nghiệm miễn phí

Khi muốn một lộ trình có người dẫn, có hành trình 77 Ngày Trở Về Với Chính Mình.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao sau chia tay lòng tự trọng của tôi sụp đổ?

Thường vì giá trị bản thân bạn đã bị buộc vào người kia hoặc vào kết quả của quan hệ. Nếu quan hệ có hạ thấp hay thao túng, cái giọng nói phủ nhận đó đã được cài vào trong và tiếp tục nói thay người kia kể cả khi họ đã đi, làm bạn nghi ngờ chính mình.

Lòng tự thương khác lòng tự trọng thế nào?

Lòng tự trọng dựa trên việc đánh giá mình tốt nên lên xuống theo thành bại và cần so sánh hơn người. Lòng tự thương là cách bạn đối xử với mình khi vấp ngã, không phụ thuộc vào việc hơn ai. Nghiên cứu cho thấy lòng tự thương gắn với sức bền cảm xúc lớn hơn và dự báo hồi phục tốt hơn.

Làm sao xây lại lòng tự trọng sau tổn thương?

Để ý cái giọng tự phán xét và thay nó bằng cách bạn sẽ nói với một người bạn thân đang đau. Tách giá trị bản thân ra khỏi việc được yêu hay được chọn. Và đi chậm, vì khi bắt đầu tử tế với mình, cảm xúc cũ có thể trào lên mạnh hơn trước khi dịu, đó là điều bình thường.

Sơ đồ lòng tự trọng khác lòng tự thương
Một cái treo vào kết quả, một cái thì không.

Tham khảo: Kristin Neff, nghiên cứu về lòng tự thương (self-compassion) gồm ba yếu tố tử tế với mình, tỉnh thức và tính người chung; bằng chứng cho thấy lòng tự thương gắn với sức bền cảm xúc lớn hơn, hình ảnh bản thân chính xác hơn và là một trong những yếu tố dự báo hồi phục mạnh nhất sau khi quan hệ kết thúc, đồng thời lưu ý hiện tượng cảm xúc trào lên (backdraft) ở người có tiền sử tổn thương cần đi chậm hơn.

Bài viết này mang tính tham khảo theo góc nhìn cấu trúc của Quân Sư Nữ, không thay thế tư vấn hoặc trị liệu cá nhân.

Lo cho mọi người lâu rồi, giờ tới lượt mình

Khóa 77 Ngày Trở Về tập lại việc lo cho bản thân bằng bước nhỏ, mỗi ngày 10 tới 15 phút, học qua thư.

Xem khóa Trở Về

Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ

Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.

Bạn nghĩ gì về bài này?

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chọn cookie