Cha mẹ kỳ vọng quá cao ảnh hưởng con khi yêu
Có những người không bao giờ thấy mình đủ. Họ thành đạt, cố gắng không ngừng, nhưng mỗi thành tựu chỉ cho họ một khoảnh khắc nhẹ nhõm trước khi cái thước lại được nâng lên. Trong tình yêu, họ khó nghỉ ngơi, khó tin rằng mình được yêu chỉ vì là mình chứ không vì mình làm được gì. Quân Sư Nữ cho rằng cái khuôn ấy thường được dựng trong một ngôi nhà cha mẹ kỳ vọng quá cao.
Đây không phải bài chê việc cha mẹ mong con nên người. Là về cái khuôn để lại khi tình thương bị buộc vào thành tích, và cách nó âm thầm chạy trong tình yêu khi trưởng thành.
Khi tình thương đi kèm điều kiện
Trong nhiều gia đình kỳ vọng cao, đứa trẻ học một phương trình ngầm: mình được khen, được chú ý, được tự hào về khi mình đạt, và bị lạnh nhạt hoặc thất vọng khi mình không. Tình thương, với nó, không phải một nền vững vàng mà là một phần thưởng có điều kiện, phải liên tục kiếm lại. Nó lớn lên với cảm giác giá trị của mình treo vào việc làm được, chứ không phải vào việc mình tồn tại.
Nhà tâm lý Carl Rogers gọi thứ tình thương vô điều kiện, chấp nhận một người như họ là, là điều kiện cốt lõi cho sự phát triển lành mạnh. Khi đứa trẻ chỉ được đón nhận khi đạt kỳ vọng, nó hấp thụ một điều kiện ngược lại, và mang nó theo như một thước đo nội tâm khắc nghiệt.
Cái khuôn ấy vào tình yêu như thế nào
Người lớn lên dưới kỳ vọng cao thường mang vào tình yêu một niềm tin ngầm rằng mình phải xứng đáng mới được giữ. Họ cố gắng làm người yêu hoàn hảo, sợ làm người kia thất vọng, khó cho phép mình có một ngày yếu đuối hay một khuyết điểm bình thường. Họ có thể chọn bạn đời như chọn một mục tiêu phải chinh phục, rồi kiệt sức vì không bao giờ thấy mình đủ tốt cho mối quan hệ.
Một mặt khác là họ khó nhận tình thương khi nó đến mà không kèm điều kiện. Một người yêu họ chỉ vì họ là họ có thể khiến họ bối rối, thậm chí nghi ngờ, vì nó không khớp với cái khuôn “phải đạt mới được thương” mà họ quen. Họ có thể vô thức đẩy người kia vào thế phải đòi hỏi, hoặc tự đặt cho mình những bài kiểm tra không ai yêu cầu.

Được yêu và được tán thưởng không phải một thứ
Đây là chỗ cần tách bạch. Được tán thưởng là phần thưởng cho cái mình làm; nó đến rồi đi theo thành tích. Được yêu là được đón nhận như mình là; nó ở lại cả khi mình không đạt. Một người có thể được cả thế giới ngưỡng mộ mà vẫn đói được yêu, nếu chưa từng có ai cho họ trải nghiệm được giữ lại ngay cả khi họ vấp ngã.
Không phải bạn phải hoàn hảo thì mới đáng được yêu. Là bạn đã quen với một thứ tình thương có điều kiện tới mức quên mất rằng tình yêu thật không hoạt động như một bảng điểm. Tách được hai điều ấy, bạn lần đầu cho phép mình nghỉ, và để một người ở lại với mình kể cả khi mình không lập công.
Hạ cái thước xuống từ đâu
Bước đầu là để ý cái thước nội tâm mỗi khi nó nâng lên, và hỏi: đây là tiêu chuẩn của mình, hay là giọng kỳ vọng cũ đang nói? Tập để người kia thấy một phần chưa hoàn hảo của mình mà không vội sửa hay che. Và tập nhận tình thương không điều kiện mà không gạt đi. Mỗi lần bạn để mình được yêu khi không đạt, cái phương trình cũ rằng phải xứng mới được giữ lại lỏng ra, và bạn được nghỉ trong chính tình yêu của mình.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tôi luôn thấy mình chưa đủ tốt cho người yêu?
Thường vì bạn lớn lên với tình thương buộc vào thành tích. Cái khuôn ấy khiến bạn tin mình phải liên tục xứng đáng mới được giữ, nên không bao giờ thấy mình đủ.
Cha mẹ kỳ vọng cao có phải là sai không?
Mong con nên người không sai. Vấn đề nảy sinh khi tình thương chỉ đến cùng thành tích, khiến đứa trẻ học rằng nó chỉ được yêu khi đạt.
Làm sao để thôi cố làm người yêu hoàn hảo?
Bằng cách phân biệt được yêu với được tán thưởng, và tập để người kia thấy phần chưa hoàn hảo của mình mà vẫn ở lại. Tình yêu thật không vận hành như một bảng điểm.
Nguồn tham khảo
- Carl Rogers, On Becoming a Person (1961), sự đón nhận tích cực vô điều kiện.
- John Bowlby, Attachment and Loss (1969-1980), khuôn mẫu vận hành nội tâm.
- Alice Miller, The Drama of the Gifted Child (1979), tình thương có điều kiện và đứa trẻ thành tích.
Chủ đề: Cấu trúc gia đình và tổn thương tuổi thơ
Đọc thêm cùng chủ đề:
Vì sao bạn cứ đau theo đúng một kiểu
Phần nhiều cái kiểu ấy bắt đầu từ căn nhà hồi nhỏ, trước cả người yêu đầu tiên.
- Bài trắc nghiệm khoảng 30 câu, chừng 10 phút, miễn phí
- Làm xong có ngay bản đồ của riêng bạn
- Làm lúc bạn có một mình và yên tĩnh
Đi tiếp cùng Quân Sư Nữ
Để soi cái khuôn bạn mang vào tình yêu, hãy bắt đầu từ bài trắc nghiệm gốc rễ của tôi, khoảng 30 câu. Và nếu bạn muốn hạ cái thước cũ xuống một cách bài bản, 77 Ngày Trở Về Với Chính Mình đi cùng bạn.
Đọc trang nền Cấu trúc gia đình, và lớn lên thiếu lời khen, vì sao tôi luôn thấy mình phải có mới được yêu.
Bài cùng chủ đề
Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ
Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.







