Cấu trúc gia đình và tổn thương tuổi thơ

Cha mẹ thiên vị ảnh hưởng con cái khi yêu

Cha mẹ thiên vị ảnh hưởng con cái khi yêu

Cha mẹ thiên vị ảnh hưởng con cái khi yêu

Có những người lớn lên với một câu hỏi không bao giờ nói ra: vì sao mình không được thương bằng anh chị em? Có thể là đứa em luôn được bênh, đứa con trai được ưu ái hơn, đứa giỏi giang được khoe còn mình thì bị đem ra so. Lớn lên, vào tình yêu, họ mang theo một nỗi bất an dai dẳng về việc liệu mình có đủ để được chọn. Quân Sư Nữ cho rằng gốc của nó thường nằm ở một cấu trúc: cha mẹ thiên vị.

Đây là một chủ đề nhạy cảm, vì ít cha mẹ thừa nhận mình thiên vị, và ít đứa con dám nói ra cảm giác bị đối xử bất công. Nhưng gọi tên nó không phải để kết tội ai, mà để hiểu một cái khuôn đang âm thầm chạy.

Thiên vị in điều gì lên một đứa trẻ

Khi một đứa trẻ lớn lên với cảm giác mình được thương ít hơn, nó không kết luận “bố mẹ bất công”. Trẻ con hiếm khi trách người lớn; chúng trách chính mình. Kết luận ngầm mà nó rút ra thường là: chắc tại mình chưa đủ tốt, chưa đủ giỏi, chưa đủ đáng yêu, nên mới không được thương bằng. Niềm tin ấy đóng vào rất sâu, và nó biến tình thương thành một thứ phải giành, phải xứng đáng, chứ không phải một điều mình vốn có.

Nghiên cứu về sự đối xử khác biệt giữa các con trong gia đình cho thấy việc cảm nhận mình bị thiên vị tiêu cực có liên hệ với lòng tự trọng thấp hơn và nhiều tổn thương cảm xúc kéo dài tới tuổi trưởng thành. Điều đáng nói là cảm nhận của đứa trẻ mới là cái để lại dấu vết, đôi khi cả khi cha mẹ không cố ý thiên vị.

Cái khuôn “phải giành mới được thương” trong tình yêu

Mang niềm tin rằng tình thương phải xứng đáng mới có, người lớn lên trong sự thiên vị thường yêu trong tư thế phải chứng minh. Họ cố làm nhiều hơn, hi sinh nhiều hơn, sợ bị so sánh với người yêu cũ của bạn đời, và luôn thấp thỏm rằng một ngày sẽ có ai đó tốt hơn xuất hiện và mình bị thay thế. Họ khó tin rằng có thể được yêu chỉ vì là mình, mà không cần liên tục lập công.

Nỗi sợ bị thay thế ấy đôi khi đẩy họ vào hai cực: hoặc bám lấy và kiểm soát vì sợ mất, hoặc rút lui trước để khỏi phải chịu cảm giác bị bỏ lại lần nữa. Cả hai đều là cách một vết thương cũ tự bảo vệ.

Sơ đồ giành giật để được thương khác được yêu là mình
Được yêu không phải một cuộc thi.

Được yêu không phải một cuộc thi

Đây là chỗ cần gỡ. Trong một gia đình thiên vị, tình thương được trải nghiệm như một nguồn có hạn mà các con phải tranh nhau. Nhưng tình yêu trưởng thành lành mạnh không vận hành như vậy. Bạn không cần hơn ai để được yêu, không cần loại bỏ một đối thủ tưởng tượng, không cần liên tục giành lấy một chỗ vốn đã là của mình.

Không phải bạn chưa đủ tốt nên ngày xưa không được thương bằng. Là cách tình thương được phân phát trong nhà bạn có vấn đề, và vấn đề ấy chưa bao giờ là lỗi của một đứa trẻ. Tách được hai điều đó, cảm giác “mình thiếu sót” bắt đầu lỏng ra, và bạn thôi mang một cuộc thi cũ vào một tình yêu mới.

Thôi giành giật từ đâu

Bước đầu là nhận ra mỗi khi nỗi sợ bị thay thế bật lên, và hỏi: đây là điều đang thật sự xảy ra, hay là vết cũ đang nói? Tập tin một điều mới: trong mối quan hệ này, mình không phải cạnh tranh với ai để được ở lại. Và nếu cần, nói thẳng nỗi bất an ấy với người kia thay vì để nó âm thầm điều khiển mình. Được một người trấn an đúng chỗ sợ cũ là cách cái khuôn được chữa dần.

Câu hỏi thường gặp

Cha mẹ thiên vị có phải lúc nào cũng cố ý không?
Không. Nhiều khi thiên vị diễn ra ngoài ý thức của cha mẹ. Điều để lại dấu vết là cảm nhận của đứa trẻ, đôi khi cả khi cha mẹ không chủ ý.

Vì sao tôi luôn sợ bị người yêu thay thế?
Thường vì bạn lớn lên với cảm giác tình thương phải giành mới có. Cái khuôn ấy khiến bạn thấp thỏm rằng một ngày sẽ có người tốt hơn và mình bị bỏ lại.

Làm sao thôi cảm giác mình chưa đủ tốt?
Bằng cách tách “cách nhà mình phân phát tình thương” khỏi “giá trị của mình”. Sự thiên vị là vấn đề của cấu trúc gia đình, không phải bằng chứng bạn kém cỏi.

Nguồn tham khảo

  • Alfred Adler, lý thuyết tâm lý cá nhân và động lực trong gia đình.
  • Felitti V. & Anda R. và cộng sự (1998), nghiên cứu ACE.
  • John Bowlby, Attachment and Loss (1969-1980), khuôn mẫu vận hành nội tâm.
Bài viết mang tính tham khảo về tâm lý, không thay thế cho tư vấn hoặc trị liệu cá nhân.

Vì sao bạn cứ đau theo đúng một kiểu

Phần nhiều cái kiểu ấy bắt đầu từ căn nhà hồi nhỏ, trước cả người yêu đầu tiên.

  • Bài trắc nghiệm khoảng 30 câu, chừng 10 phút, miễn phí
  • Làm xong có ngay bản đồ của riêng bạn
  • Làm lúc bạn có một mình và yên tĩnh

Làm bài trắc nghiệm

Đi tiếp cùng Quân Sư Nữ

Để soi cái khuôn bạn mang vào tình yêu, hãy bắt đầu từ bài trắc nghiệm gốc rễ của tôi, khoảng 30 câu. Và nếu bạn muốn gỡ cái cảm giác “chưa đủ” một cách bài bản, 77 Ngày Trở Về Với Chính Mình đi cùng bạn.

Đọc trang nền Cấu trúc gia đình, và lớn lên bị so sánh, gia đình trọng nam khinh nữ.

Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ

Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.

Bạn nghĩ gì về bài này?

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chọn cookie