Cấu trúc gia đình và tổn thương tuổi thơ

Con giữa bị bỏ quên ảnh hưởng tình yêu thế nào

Con giữa bị bỏ quên ảnh hưởng tình yêu thế nào

Con giữa bị bỏ quên ảnh hưởng tình yêu thế nào

Có một kiểu người không biết cách đòi hỏi. Trong tình yêu, họ ít khi nói ra mình cần gì, không quen làm trung tâm, và thường âm thầm chịu thiệt rồi tự hỏi vì sao chẳng ai để ý tới mình. Nhiều người như thế lớn lên ở một vị trí đặc biệt trong nhà: con giữa, đứa không phải con đầu để được kỳ vọng, cũng không phải con út để được nuông, mà là đứa dễ bị bỏ quên.

Đây không phải chuyện thứ tự sinh quyết định số phận. Là chuyện một đứa trẻ ở giữa hay nhận được ít sự chú ý nhất, và sự thiếu hụt ấy in một cái khuôn lên cách nó yêu sau này.

Vì sao con giữa hay bị lọt khe

Trong nhiều gia đình, con đầu gánh kỳ vọng và trách nhiệm nên luôn ở trong tầm mắt bố mẹ; con út nhỏ nhất nên được chăm, được chiều. Đứa con giữa rơi vào khoảng trống: không đủ lớn để được giao vai, không đủ nhỏ để được nâng niu. Nó học cách tự xoay xở, ít làm phiền, và dần tin rằng nhu cầu của mình không quan trọng bằng của anh chị em.

Alfred Adler, khi viết về thứ tự sinh, mô tả người con giữa hay cảm thấy bị kẹp, bị bỏ qua, và vì thế có thể trở nên rất giỏi thích nghi và hòa giải, nhưng cũng dễ mang cảm giác mình là người vô hình. Đây là một khuynh hướng do hoàn cảnh, không phải một bản án của vị trí sinh ra.

Cái khuôn “người vô hình” trong tình yêu

Lớn lên với niềm tin ngầm rằng nhu cầu của mình không đáng được chú ý, người mang khuôn con giữa thường mang đúng niềm tin ấy vào tình yêu. Họ ngại nói ra mình muốn gì, sợ làm phiền khi đòi hỏi, và hay chọn cách nhường nhịn để giữ hòa khí. Họ giỏi hiểu ý người khác nhưng vụng trong việc để người khác hiểu mình, đơn giản vì họ chưa từng tin rằng mình được phép cần.

Cái giá là một nỗi tủi thân âm thầm: chờ người kia tự nhận ra mình cần gì, rồi thất vọng khi họ không đoán được, dù mình chưa hề nói. Người yêu không phải người vô tâm; họ chỉ không đọc được một nhu cầu chưa bao giờ được nói thành lời.

Sơ đồ tàng hình để tiện khác hiện ra cho mình
Nhường nhịn là lựa chọn; tàng hình là thói quen sinh tồn.

Nhường nhịn và tàng hình không phải một thứ

Cần phân biệt. Nhường nhịn là một lựa chọn có ý thức, xuất phát từ chỗ đầy. Tàng hình là một thói quen sinh tồn, trong đó người ta thu mình lại vì tin rằng mình vốn không đáng được thấy. Một người có thể rất dễ chịu, rất ít đòi hỏi, mà bên trong vẫn khao khát được một lần làm trung tâm trong mắt ai đó.

Không phải bạn không có nhu cầu. Là bạn đã quá quen với việc giấu nó đi tới mức chính mình cũng quên mất mình cần gì. Cái khuôn con giữa dạy bạn biến mất cho tiện, và việc học lại là tập hiện ra, tập tin rằng mình cũng xứng đáng được chú ý như bất kỳ ai.

Tập hiện ra từ đâu

Bước nhỏ nhất là nói ra một mong muốn cụ thể thay vì chờ được đoán: tôi muốn cuối tuần này mình đi đâu đó cùng nhau, tôi muốn được hỏi về ngày của mình. Mỗi lần bạn nói ra một nhu cầu và được đáp lại, cái niềm tin cũ rằng mình vô hình lại mờ đi một chút. Trong một mối quan hệ lành, bạn không cần phải biến mất để được giữ; bạn được phép vừa có mặt, vừa có nhu cầu, vừa được yêu.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao tôi ngại nói ra điều mình cần trong tình yêu?
Thường vì bạn lớn lên với niềm tin rằng nhu cầu của mình không quan trọng. Cái khuôn ấy khiến nói ra mong muốn cảm thấy như đang làm phiền.

Là con giữa thì có thiệt thòi mãi không?
Không. Vị trí con giữa chỉ tạo một khuynh hướng, không phải một bản án. Cái khuôn “người vô hình” học lại được khi bạn tập hiện ra và tin mình xứng đáng được chú ý.

Làm sao để hết tủi thân khi yêu?
Bằng cách nói ra nhu cầu thay vì chờ được đoán. Tủi thân thường đến từ một mong muốn chưa được nói; nói ra là bước đầu để được đáp.

Nguồn tham khảo

  • Alfred Adler, lý thuyết tâm lý cá nhân và thứ tự sinh trong gia đình.
  • John Bowlby, Attachment and Loss (1969-1980), khuôn mẫu vận hành nội tâm.
  • Felitti V. & Anda R. và cộng sự (1998), nghiên cứu ACE.
Bài viết mang tính tham khảo về tâm lý, không thay thế cho tư vấn hoặc trị liệu cá nhân.

Vì sao bạn cứ đau theo đúng một kiểu

Phần nhiều cái kiểu ấy bắt đầu từ căn nhà hồi nhỏ, trước cả người yêu đầu tiên.

  • Bài trắc nghiệm khoảng 30 câu, chừng 10 phút, miễn phí
  • Làm xong có ngay bản đồ của riêng bạn
  • Làm lúc bạn có một mình và yên tĩnh

Làm bài trắc nghiệm

Đi tiếp cùng Quân Sư Nữ

Để soi cái khuôn bạn mang vào tình yêu, hãy bắt đầu từ bài trắc nghiệm gốc rễ của tôi, khoảng 30 câu. Và nếu bạn muốn tìm lại tiếng nói của mình một cách bài bản, 77 Ngày Trở Về Với Chính Mình đi cùng bạn.

Đọc trang nền Cấu trúc gia đình, và con cả trong gia đình, vai con ngoan.

Nhận bài mới từ Quân Sư Nữ

Nhập email để nhận bài mới từ Quân Sư Nữ. Sau khi gửi, hãy kiểm tra hộp thư để xác nhận email.

Bạn nghĩ gì về bài này?

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chọn cookie